Makalemizin başında şunu belirtelim ki, 25 Şubat 2020 Salı günü, “Üç aylar” diye adlandırılan mübarek zaman dilimine girmiş bulunuyoruz.Dinî literatürümüzde, aylarla ilgili 3 önemli terim vardır: Bunlardan birincisi: “Eşhür-i hurum” denilen “Harâm aylar” Kur’ân-ı kerimde buyuruluyor ki: “Allah’ın, gökleri ve yeri yarattığı günden beri, ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü, haram [hürmetli] olan aylardır…..” [Tevbe, 36]Bir hadis-i şerifte şöyle buyurulmuştur: “Haram aylar, Muharrem, Receb, Zilka’de ve Zilhicce aylarıdır.” [İbn-i Cerîr]Dinî terimlerden ikincisi: “Eşhürü’l-hac” denilen “Hac ayları”dır. Bir âyet-i kerime meali şöyledir: “Hac (ayları), bilinen aylardadır…..” [el-Bakara, 197] Yani “Şevvâl”, “Zil-ka’de” ve “Zil-hicce” aylarıdır.Üçüncüye gelince, bugünkü konumuzla esas ilgili olan terim odur. O da, “Eşhür-i selâse = Şühûr-i selâse” ya’nî “Üç ay”lar terimi.

Halkımız arasında “Üç Ay”lar diye anılan “Recebü’l-ferd”, “Şa’bânü’l-muazzam” ve “Ramazânü’l-mübârek” aylarının, İslam dininde özel yerleri vardır.İçerisinde 2 mübârek gecenin [“Regâib” ve “Mi’râc” kandillerinin] bulunduğu ve Âdem aleyhisselamdan beri tazîm ve hürmet edilen bir ay ve üç ayların ilki olan Recep ayı [01 Recebü’l-ferd 1441], 25 Şubat 2020 Salı günübaşladı. Geçtiğimiz perşembeyi cumaya bağlayan gece de, mübarek “Regâib Kandili” idi. Bu ayı takib eden şa’bân ayı da, içerisinde “Berât” kandilinin bulunduğu bir aydır. O [yani Şa’bân ayı] da, 25 Mart 2020 Çarşamba günü başlayacaktır.24 Nisan 2020 Cuma günü başlayacak olan Ramazan ayı ise, Yüce Rabbimiz tarafından ayların sultânı kılınmıştır.Bilindiği üzere, bazı mekânlar emsâline göre daha mukaddes, bazı insanlar akrânına nisbetle daha muhterem olduğu gibi, bazı zamanlar da benzerlerine nazaran daha kudsî, daha mukaddes, daha mübarek kılınmıştır.

Bereketli, hayırlı, faydası bol, feyizli demek olan “mübarek” sıfatıyla sıfatlanan ve İslâm dininin kıymet verdiği on gece vardır ki, bunlar kronolojik sıraya yani hicrî-kamerî sene içerisindeki yerlerine göre Muharremin 1. Gecesi (Hicrî Yılbaşı Gecesi), Aşûre (10 Muharrem) Gecesi, Mevlid Gecesi [12 Rebîul-evvel gecesi], Regâib Gecesi [Receb-i şerîfin ilk Cuma gecesi],Mi’râc Gecesi [Receb-i şerîfin 27. gecesi],Berât Gecesi [Şa’bân-ı muazzamın 15. gecesi], Kadir Gecesi, Ramazân Bayramı Gecesi, Arefe Gecesi [Zilhiccenin 9. gecesi], Kurbân Bayramı Gecesi [Zilhiccenin 10. gecesi]dir.Yukarıda bildirilen on geceden başka, Ramazân ve Kurbân bayramlarının diğer geceleri, Zil-hicce ayının ilk on gecesi, Muharremin ilk on gecesi ve her Cuma ve Pazartesi gecesi de mübârektir.[Cenâb-ı Hak, hepimize, mübârek üç ayların, hem günlerinin, hem de gecelerinin feyiz ve bereketlerinden layıkı vechile istifade etmeyi nasip buyursun.]

Üç Aylar Hakkında – 1 yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Dünkü makalemizde, bazı mekânların emsaline göre daha mukaddes, bazı insanların akranına nispetle daha muhterem oldukları gibi, bazı zamanların da benzerlerine nazaran daha kutsi, daha mukaddes, daha mübarek kılındığını ifade etmiş ve mübarek zamanları zikretmiştik. Bugün de diğer ikisine temas edelim:Mukaddes mekânların başında, Mekke-i mükerreme ve “Mescid-i Harâm”,Medîne-i münevvere ve “Mescid-i Nebevî”, Kuds-i şerîf ve “Mescid-i Aksâ”,“Mescid-i Kubâ” olmak üzere, Allahü teâlâya ibadet edilen bütün cami ve mescitler, onun emir ve yasaklarının öğretildiği yerler gelir.

Muhterem insanların başında Hâtemül-Enbiyâ ver-Rusül olan Sevgili Peygamberimiz, diğer“Ülü’l-azm”Peygamberler, “Resûl”ler ve “Nebî”ler gelmektedir. Bunlardan sonra, üstünlük sırasında Sahâbe-i kirâm, Tâbiîn ve Tebe-i Tâbiîn başta olmak üzere diğer âlim ve veliler bulunmaktadır.Nasıl ki, altın madeni bakır, demir, kömür gibi madenlerden çok daha üstün ise, yine yakut taşı diğer normal taşlardan çok daha kıymetli ise, bazı geceler de diğer normal gecelerden çok üstündürler.Allahü teâlâ, kullarına çok acıdığı için, bazı gecelere kıymet vermiş, bu gecelerdeki, dua ve tevbeleri kabul edeceğini bildirmiştir. Kullarının çok ibadet yapmaları, dua ve tevbe etmeleri için bu geceleri sebep kılmıştır.

Hülâsa olarak söylemek gerekirse, Cuma, bayram ve kandil günleri ve geceleri, Müslümanların mübarek gün ve geceleridir.Bu mübarek gün ve gecelere kıymet veren şüphesiz ki Allahü teâlâdır.Yine bunun gibi, Peygamberler de birer insandırlar; ancak Allahü teâlâ onları kıymetlendirmiş, kendilerine güzîde mevkiler ihsan etmiştir.Bütün mübarek gün ve geceleri, bilhassa idrakiyle şereflendiğimiz receb ayını ve onu takip eden şaban ayını, keza on bir ayın sultanı olan ramazan ayını birer ganimet bilmeli, bu fırsatları iyi değerlendirmelidir.Bilindiği gibi bu dünya bir imtihan yeridir. Bu imtihanda muvaffak olmak için, İslamiyetin emrettiği gibi inanmak ve farz kılınan ibadetleri yapmak, yasaklanan şeylerden kaçınmak lazım ve şarttır.Yüce Rabbimiz Kur’ân-ı kerîmde, Mülk sûre-i celîlesinin 2. âyet-i kerîmesinde: “Hanginizin daha güzel amelde bulunacağını imtihan edip ortaya çıkarmak için ölümü de, hayatı da yaratan O’dur…” buyurmuştur.Hakikatte, bütün insanların yaratılmalarındaki maksat, Allahü teâlâya ibadet etmeleridir. 

Nitekim Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîminde, Zâriyât sûresinin 56. âyet-i celîlesinde mealen: “Cinnîleri ve insanları ancak (beni bilmeleri, tanımaları) bana ibadet etmeleri için yarattım” buyurmuştur.Yine Allahü teâlâ buyuruyor ki: “(Ey Resûlüm!) De ki: Duânız [îmânınız, ibâdetiniz, kulluk ve yalvarmanız] olmasa, Rabbim size, ne diye değer versin? (Ey inkârcılar! Resûl’ün size bildirdiklerini) kesinkes yalan saydınız; onun için, azap yakanızı bırakmayacaktır!” [Furkân, 77]

Üç aylar hakkında -2- yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Kuds-i şerîf, Müslümânlar tarafından, Hulefâ-i râşidînin 2.si olan Hazret-i Ömer (radıyallahü anh)in hilâfeti zamanında fethedildi. Aşere-i mübeşşereden Ebû Ubeyde ibül-Cerrâh (radıyallahü anh)in başkumandânlığındaki İslâm ordusu, Bizans İmparatoru Heraklius’un ordularıyla yaptığı muhârebelerde, onları mağlûb edip Şâm, Gazze, Nablus ve Yafa şehirlerini fethettiler.Amr bin Âs (radıyallahü anh)’ın ordusu ise, Rûm ordusunu perişân edince, Kudüs’ün teslîm edilmesi için haber gönderdi. Ama Kudüs’ün ileri gelenleri, Halîfe’nin bizzât kendisinin gelip temînât vermesi şartıyla,Kudüs’ü teslîm edebileceklerini bildirdiler. İşte bundan dolayı, Hazret-i Ömer (radıyallahü anh), 638 yılında Medine-i münevvereden Kuds-i şerîfe gelerek şehri teslîm aldı.

Emevîler, Abbâsîler, Tolunoğulları, İhşîdîler, Fâtımîler, Selçûklular, Zengîler, Eyyûbîler, Memlûklüler ve nihâyet Osmânlıların hâkimiyetinde (Müslümânlarda) toplam 1.200 sene kalan Kudüs, 88 sene haçlıların işgâline uğramış, büyük sultân Salâhaddîn-i Eyyûbî’nin 1187’de orayı tekrâren fethetmesiyle, yeniden Müslümânların eline geçmiştir. İslam devletleri, oraya çok güzel hizmetler yapmışlardır.Yavuz Sultân Selîm Hân’ın Mısır’ı fethetmesiyle, Memlûklülerden 1516 yılı sonunda Kudüs de alınmış ve tâm 401 sene Osmânlı Devleti’nin hâkimiyetinde kalmıştır. Osmanlının son dönemlerinde, 17.100 kilometrekare yüzölçümüne sâhip müstakil bir sancak idi. Doğrudan Dâhiliye Nezâretine bağlı olarak merkezden tayîn edilen bir “Kuds-i şerîf Mutasarrıfı” tarafından idâre edilirdi. Bu dört asır zarfında, Müslümânlar oraya çok saygı göstermişler, orada sâdece Müslümânlar değil, Hıristiyânlar da, Yahûdîler de, huzur ve refâh içerisinde yaşamışlardır. Osmânlılar, Kudüs’e gerekli bütçeyi fazla fazla ayırıp oraları çok güzel bir şekilde devamlı surette imâr etmişlerdir.Osmânlı Devleti, 11 Aralık 1917’de Kudüs’ten çıkıp İngilizler oraya girince, 1.200 senelik bu mübârek İslâm beldesindeki dört asırlık Osmânlı dönemindeki huzûr da maalesef sona ermiştir.

Em. Kd. Bnb. Müh. Dr. Târihçi İbrâhîm Pâzân’ın da ifâde ettiği gibi:“1917’de İngiliz Dışişleri Bakanı Arthur Balfour, Siyonist lider Baron Edmond de Rothschild’e yazdığı mektupta, Filistîn’de bir Yahûdî devletinin kurulmasını İngiltere’nin destekleyeceğini bildirdi. Bu deklarasyona güvenen Yahudiler, Filistîn topraklarına süratle yerleşmeye başladılar. 1922 yılında, Filistîn’deki Yahûdî nüfusu, 83 binden 467 bine çıktı.1947 yılına gelindiğinde, bölgeyi elinde tutan İngiltere, Filistîn toprakları üzerindeki çatışmaları sonlandırmak için, BM’ye mürâcaatta bulundu. Kurulan Filistîn Özel Komisyonu, Filistîn’in en verimli kısımlarını oluşturan %55’lik kısmını Yahûdîlere, geri kalan verimsiz toprakları ve çölleri ise Araplara bırakan bir plan teklîf etti.Bu arada İngiltere, BM’deki oylamayı beklemeden, 15 Mayıs 1948’de Filistîn manda idâresinin sona ereceğini deklare etti. Bunun hemen akabinde, 14 Mayıs 1948’de Yahûdîler İsrâîl devletinin kurulduğunu ilân ettiler.”

Kuds-i Şerîf Hakkında… yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Prof. Dr. Ramazan Ayvallı

M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Öğr. Üyesi

Halkımız arasında “Üç Ay”lar diye anılan “Recebü’l-ferd”, “Şa’bânü’l-muazzam” ve “Ramazânü’l-mübârek” aylarının, İslâm dîninde özel yerleri vardır.

Mübârek “üç ay”ların birincisi, her ümmetin saygı gösterdiği, içerisinde muhârebe etmenin günâh olduğu, Âdem aleyhisselâmdan beri kıymetli bir ay olan, “mu’azzam, muhterem, kıymetli” demek olan “Recebü’l-ferd” ayı, bu sene, 20 Nisan 2015 Pazartesi günü başlayacaktır.

Sevgili Peygamberimiz, Receb-i şerîf ayının başında, “Ey Allah’ım! Receb ve Şa’bân aylarında bize bereketler ihsân eyle, [bu ayları bizlere bereketli kıl] ve bizi Ramazân ayına da ulaştır” meâlindeduâ buyururlardı.

[Cenâb-ı Hakk’ın, bu aylarda, bizlere de bereketler lutfetmesini ve ayların sultânı olan “Ramazânü’l-mübârek” ayına da ulaştırmasını diliyoruz.]

MÜBÂREK “ÜÇ AY”LARDAN RECEB AYI [20 Nisan 2015 – 01 Receb 1436 Pazartesi]

İslâm âlimlerinin kitaplarında, içerisinde mübârek “Regâib” ve “Mi’râc” kandillerini barındıran ve Âdem aleyhisselâmdan beri kıymetli, hürmet edilen bir ay olan “Recebü’l-ferd” ayının afv ve mağfirete, bu ayı ta’kîb eden “Şa’bânü’l-muazzam” ayının şefâate, “Ramazanü’l-mübârek” ayının da sevâpların kat kat verilmesine mahsûs aylar olduğu bildirilmiştir.

Yine Recep ayının tevbe, hürmet ve ibâdet ayı; Şa’bân ayının muhabbet ve hizmet ayı; üç ayların üçüncüsü ve bütün ayların da sultânı olan Ramazân ayının ise yakınlık ve ni’met ayı olduğu ifâde edilmiştir.

Meşhûr velîlerden Zünnûn-i Mısrî (rahmetullahi aleyh): “Recep ayı tohum ekme, Şa’bân ayı sulama, Ramazân ayı ise hasâd ayıdır” buyurmuştur.

Bu ayların her üçüne de hürmet etmelidir. Hürmet etmek ise, günâhlardan uzaklaşmakla ve ibâdetleri yapmakla olur. Hürmet edip, saygı gösteren, kat kat karşılığını görecektir. Fakat, bu mübârek zamanlarda va’dedilen sevâplara kavuşabilmek için, her şeyden önce i’tikâdı düzeltmek lâzımdır. Doğru İlmihâl bilgilerini öğrenmek ve yaşayışını bunlara uygun hâle getirmek gerekir.

Ayrıca çok tevbe ve istiğfâr etmeli, kazâya kalmış namazlarını, oruçlarını, zekâtlarını, sadaka-i fıtırlarını, kurbânlarını hemen kazâ etmeye başlamalıdır. Bir an önce bu borçlardan kurtulmak için çalışmalıdır.

Receb ayı, 4 harâm ya’nî dört kıymetli, hürmete lâyık aydan biridir. Bir âyet-i kerîme meâli şöyledir: “Allah’ın, gökleri ve yeri yarattığı günden beri, ayların sayısı on ikidir. Bunlardan dördü, harâm [hürmetli] olan aylardır…..” [Tevbe, 36]

Hadîs-i şerîflerde de buyuruldu ki:

“Harâm aylar, Muharrem, Receb, Zilka’de ve Zilhicce aylarıdır.” [İbn-i Cerîr]

“Cennette öyle köşkler vardır ki, onlara ancak Receb ayında oruç tutanlar girerler.” [Deylemî]

“Receb ayında, takvâ üzere bir gün oruç tutana, oruç tutulan günler dile gelip, “Yâ Rabbî, onu mağfiret et” derler.”

“Allahü teâlâ, Receb ayında oruç tutanları mağfiret eder.” [Gunyetü’t-tâlibîn]

“Bir gün Receb-i şerîfin başında, bir gün ortasında ve bir gün de sonunda oruç tutana, Receb’in hepsini tutmuş gibi sevâb verilir.” [Miftâhu’l-cenne]

“Allahü teâlâ, Receb ayında hasenâtı kat kat eder. Bu ayda bir gün oruç tutan, bir yıl oruç tutmuş gibi sevâba kavuşur. 7 gün oruç tutana, Cehennemin 7 kapısı kapanır. 8 gün oruç tutana Cennetin 8 kapısı açılır. 10 gün tutana, Allahü teâlâ istediğini verir. 15 gün oruç tutana, bir münâdî, ‘Geçmiş günâhların afv oldu’ der.  Allahü teâlâ, Nûh aleyhisselâmı Receb ayında gemiye bindirdi. O da, Receb ayını oruçlu geçirip oradakilere oruç tutmalarını emretti.” [Taberânî]

Bilindiği üzere, bazı mekânlar emsâline göre daha mukaddes, bazı insanlar akrânına nisbetle daha muhterem kılındığı gibi, bazı zamanlar da benzerlerine nazaran daha kudsî, daha mukaddes ve daha mübârek kılınmıştır.

Mukaddes mekânların başında, Mekke-i mükerreme, içindeki Ka’be-i muazzama ve etrâfındaki Mescid sâhası ya’nî meşhûr ismiyle “Mescid-i Harâm”, Medîne-i münevvere ve içindeki “Mescid-i Nebevî”, Kuds-i şerîf ve içindeki “Mescid-i Aksâ”, yine Medînedeki “Mescid-i Kubâ” olmak üzere, Allahü teâlâya ibâdet edilen bütün câmi ve mescidler, O’nun emir ve yasaklarının öğretildiği yerler gelir.

Muhterem insanların başında, [üstünlük sırasına göre] Nebîlerin ve Resûllerin sonuncusu olan Hazret-i Muhammed (aleyhis-selâm), Hazret-i İbrâhîm, Hazret-i Mûsâ, Hazret-i Îsâ, Hazret-i Âdem ve Hazret-i Nûh (aleyhimüs-selâm) bulunmaktadır ki bunlara “Ülü’l-azm” Peygamberler denilir. Bunlardan sonra, 313 (üçyüzonüç) “Resûl” gelmektedir. Bunlardan sonra da, “Nebî” adı verilen 124 binden ziyâde olduğu bildirilen Peygamberler gelir.

Peygamberlerden sonra ise, üstünlük sırasında “Sahâbe-i kirâm”, “Tâbiîn” ve “Tebe-i Tâbiîn” başta olmak üzere diğer âlim ve velîler bulunmaktadır.

“Seyyidü’l-eyyâm” (günlerin efendisi) Cuma günü, “efdalü’l-leyâlî” (gecelerin en fazîletlisi) Kadir gecesi, “sultânü’ş-şühûr” (ayların sultânı) ise Ramazân ayıdır.

MÜBÂREK REGÂİB GECESİ [23 Nisan 2015 – 04 Receb 1436 Perşembe] 

Allahü teâlâ, kullarına çok merhamet ve şefkat ettiği, acıdığı için bazı gecelere, günlere ve aylara kıymet vermiş, bu gece, gün ve aylardaki duâ, tevbe, namaz ve oruç gibi ibâdetleri kabûl edeceğini bildirmiştir. Aslında kulların çok ibâdet yapmaları, duâ ve tevbe etmeleri için böyle gece, gün ve aylar birer sebep kılınmıştır.

Bilindiği gibi, Receb ayının her gecesi kıymetlidir; her Cum’a gecesi de kıymetlidir; bu iki kıymetli gece bir araya gelince, dahâ da kıymetli olmaktadır. Receb ayının ilk Cuma gecesi “Regâib Gecesi”dir.

“Reğâib”: rağîbetler, ihsânlar, ikrâmlar demektir. “Regâib Gecesi”, Cenâb-ı Hakk’ın ihsân ve ikrâmlarının Nisan yağmuru gibi indiği bir gecedir.

Bereketli, hayırlı, faydası bol, feyizli demek olan “mübârek” sıfatıyle sıfatlanan ve İslâm dîninin kıymet verdiği on husûsî gece vardır ki, bunlar kronolojik sıraya ya’nî hicrî-kamerî sene içerisindeki yerlerine göre Muharremin 1. [müslümânların hicrî yılbaşı] gecesi,10 Muharrem(Aşûre) gecesi, 12 Rebîulevvel [Mevlid] gecesi, Receb ayının ilk Cuma [Regâib] gecesi, Recebayının 27. [Mi’râc] gecesi, Şa’bânın 15. [Berât] gecesi, Kadir gecesi, Ramazân Bayramı gecesi, Zilhiccenin 9. [Arefe] gecesi, Zilhiccenin 10. [Kurbân Bayramı] gecesidir.

Bildirilen bu on geceden başka, Fıtır (Ramazân) ve Kurbân bayramlarının diğer geceleri, Zil-hicce ayının ilk on gecesi, Muharremin ilk on gecesi ve her Cum’a ve Pazartesi gecesi de mübârektir.

MÜBÂREK Mİ’RÂC GECESİ [15 Mayıs 2015 – 26 Receb 1436 Cuma]

Bilindiği gibi, mukaddes dînimiz İslâmiyette kıymet verilen, “bereketli, hayırlı, faydası bol, feyizli” demek olan “mübârek” sıfatıyle sıfatlanan “on gece” vardır. Recep ayının 27. gecesi olan “Mi’râc gecesi” bunlardan biridir ki, Sevgili Peygamberimizin “İsrâ” ve “Mi’râc” mu’cizesiyle şereflendiği, göklere çıkarıldığı, bilinmeyen yerlere götürüldüğü ve Allahü teâlâ ile konuştuğu gecedir.

Resûlullah Efendimiz, 11 yılı aşkın bir zamandan beri, Allahü teâlânın dînini, insanlara teblîğ ediyordu. Ama Mekke halkı, kendilerini dünyâ ve âhirette mes’ûd ve bahtiyâr kılacak olan bu yüce esâslara îmân etmiyor, üstelik Peygamberimize ve müslümânlara da çok sıkıntı veriyorlardı.

Sevgili Peygamberimiz, hicretten bir yıl önce, 52 yaşında idi. Resûlullah’ın hem kendisine, hem de Eshâbına uygulanan baskılar, boykotlar, ezâ ve cefâlar haddi aşmıştı. İşkenceye tahammül edemeyen bazı müslümânlar, Resûlullah’tan aldıkları izinle, Habeşistân’a hicret etmişlerdi.

Mekke müşriklerine karşı kendisini himâye eden amcası Ebû Tâlib, bu senede vefât etti. Bir müddet sonra, 25 yıllık biricik hanımı ve en yakın destekçisi Hazret-i Hatîce vâlidemizi de kaybetti. Hattâ bunlardan dolayı, bu seneye “Senetü’l-hüzün=Âmü’l-hüzün=Hüzün yılı” denilir.

Resûlullah (aleyhisselâm), yanına Zeyd bin Hârise’yi de (radıyallahü anh) alarak Tâif’ e gitti ve oradaki insanlara bir ay nasîhat eyledi. Onlardan da hiçbir kimse îmân etmedi, bil’akis alay ettiler. Üstelik onları, çocuklara taşlattılar. Bu da Resûlullah Efendimizi çok üzdü.

Ne kadar enteresan bir durumdur ki, başka hiçbir Peygambere nasip olmayan “İsrâ ve Mi’râc Mu’cizesi”, Tâif seferinden müteessir olarak dönen Peygamber Efendimizin, iki yakınını da kaybettiği, kendisini en yalnız ve en çok üzgün hissettiği bir zamanda olmuştur.

Allahü teâlâ, Sevgili Peygamberini, 52 yaşında iken, Recep ayının 27. gecesi, melekût âlemini, kâinâtın hârikalarını seyir ve temâşâ etmesi için da’vet buyurdu. Gecenin muayyen bir sâatinde Cebrâîl aleyhisselâm gelip Peygamberimizi önce, Mekke-i Mükerreme’deki “Mescid-i Harâm”dan, Kudüs’teki “Mescid-i Aksâ”ya götürmüştür. Bilâhare Sevgili Peygamberimiz, oradan da göklere, bilinmeyen yerlere yükseltilmiştir.

Bu “mu’cize”yi, zaman ve mekân mefhûmlarıyle açıklamak ve akıl ile îzâh etmek mümkün değildir. İlâhî kudretin ve Peygamberlik mertebesinin ne demek olduğunu idrâk edebilenler, bu hâdisede de bir garîplik görmezler. Allah ve Resûlüne inananlar, mu’cizelere de inanırlar.

Sevgili Peygamberimizin, Mescid-i Harâm ile Mescid-i Aksâ arasındaki seyâhatleri, geceleyin vukû’ bulduğu için, “gece yolculuğu yaptırılması” ma’nâsında bu olaya “İsrâ” denmiş, bu mübârek kelime, aynı olayı anlatan âyetle başlayan “İsrâ” sûresinin de adı olmuştur.

“Mi’râc” ise, sözlük ma’nâsı itibâriyle “merdiven” ve “yükseğe çıkmak” gibi ma’nâlara gelmekle beraber, Resûl-i Ekrem Efendimizin, “varlık ufuklarının üstüne, yüce makâmlara yükselmesi” demektir.

Nitekim Resûlullah Efendimiz, “Mi’râc hadîsleri”nde “yükseğe çıkarıldım” buyurduklarından, bu hâdise “Mi’râc Hâdisesi” diye anılmıştır.

Resûlullah Efendimiz, 1. kat semâda Hazret-i Âdem’i (aleyhisselâm), 2. kat semâda iki teyze oğlu Hazret-i Îsâ ve Hazret-i Yahyâ’yı (aleyhime’s-selâm), 3. kat semâda Hazret-i Yûsuf’u (aleyhisselâm), 4. kat semâda Hazret-i İdrîs’i (aleyhisselâm), 5. kat semâda Hazret-i Hârûn’u (aleyhisselâm), 6. kat semâda Hazret-i Mûsâ’yı (aleyhisselâm), 7. kat semâda arkasını “el-Beytü’l-Ma’mûr”a dayamış Hazret-i İbrâhîm (aleyhisselâm) ile el-Beytü’l-Ma’mûr’u gördü. Sonra Cebrâîl (aleyhisselâm) onu, “Sidretü’l-Müntehâ”ya götürdü. (Müslim)

İslâm âlimleri buyuruyorlar ki: “Mi’râc, rûh ve ceset ile birlikte oldu. Peygamberimizin Mekke’den Kudüs’e götürüldüğü, âyet-i kerîme ile [İsrâ, 1] sâbit olduğundan, Mi’râcın bu kısmına inanmayan kâfir olur. Göklere, bilinmeyen yerlere götürüldüğüne inanmayan ise sapık olur.”

Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem), Mi’râc’ta Cennet’i, Cehennem’i, sayısız şeyleri görüp, Kürsî, Arş ve Rûh âlemlerini de geçerek, bilinmeyen, anlaşılamayan, anlatılamayan şekilde, mekânsız, zamânsız, cihetsiz, sıfatsız olarak Allahü teâlâyı da gördü. Hiçbir mahlûkun bilemeyeceği, anlayamayacağı ni’metlere kavuşup bir anda, Kudüs’e ve oradan da Mekke-i Mükerreme’ye geldi.

Mi’râc gecesini tâât u ibâdâtla, meselâ tevbe-istiğfâr etmekle, kazâ namazları kılmakla, Kur’ân-ı kerîm ve kıymetli İlmihâl kitaplarını okumakla, tesbîhâtla, salevât-ı şerîfe getirmekle, duâ, münâcât, tazarru’ ve niyâzla….., gündüzünü de oruçla geçirmelidir.

MÜBÂREK ŞA’BÂN AYININ FAZÎLETİ [19 Mayıs 2015 – 01 Şa’bân 1436 Salı]

İçerisinde “Regâib” ve “Mi’râc” kandillerinin bulunduğu ve kıymetli bir ay olan Recebü’l-ferd ayı çabucak geçiveriyor. İslâm dîninde özel yeri bulunan ve “üç aylar”ın ikincisi olan “Şa’ban” ayı, “Peygamber Efendimizin (sallallâhü aleyhi ve sellem) ayı” olarak anılmaktadır.

Bir hadîs-i şerîfte: “Recep ayı, Allahü teâlânın ayı; Şa’bân benim ayım, Ramazân da benim ümmetimin ayıdır. Şa’bân ayı, günâhlar için keffâret ayı, Ramazân ayı ise, günâhların temizleyicisi olan bir aydır” buyurulmuştur.

Şa’bân-ı şerîf, hayırların çoğaldığı, bereketlerin indiği, hatâların terkedildiği, günâhların örtüldüğü bir aydır. Âişe vâlidemiz (radıyallahü anhâ) buyurmuştur ki:

“Resûlullahın, [Ramazân ayı müstesnâ olmak üzere] hiçbir ayda, Şa’bân ayından daha çok oruç tuttuğunu görmedim. Bazen Şa’bân ayının tamâmını oruçlu geçirirdi.” [Buhârî]

Resûlullah Efendimize, Şa’bân ayında niçin çok oruç tuttuğu sorulduğu zaman şöyle cevap vermiştir:  “Şa’bân, öyle fazîletli bir aydır ki, insanlar bundan gâfildirler. Bu ayda ameller, âlemlerin Rabbine arz edilir. Ben de amelimin oruçlu iken arz edilmesini isterim.” [Nesâî]

Bu konudaki diğer hadîs-i şerîfler de şöyledir: “Ramazân ayından sonra en faziletli oruç, Şa’bân ayında tutulan oruçtur.” [Tirmizî]

“Şa’bân ayında üç gün oruç tutana, Hak teâlâ, Cennette bir yer hazırlar.”

Şa’bân ayının şefâate vesîle olduğu, muhabbet ve hizmet ayı olduğu ifâde edilmiştir.

Sağlığı yerinde olan, Şa’bân ayının çoğunu, hattâ tamâmını oruçlu geçirebilir. Ama bünyesi zayıf olanların, Şa’bân ayının 15’inden sonra oruç tutmayıp farz olan Ramazân-ı şerîf orucuna hazırlanmaları iyi olur.

 [Bir zamânda veyâ bir yerde yâhut birşeyi okumakta, yapmakta, çok sevâb verileceğini işitince, o sevâba kavuşmaya niyyet ederek yapana, bu haber doğru olmasa bile, Allahü teâlâ, o sevâbları ihsân edebilir.

Fakat, bunun İslâmiyyet tarafından yasak edilmemiş birşey olması lâzımdır. Genel bir kâidedir ki, nâfile ibâdetlerin sevâblarına kavuşabilmek için, îmânda ve farzlarda kusûr olmaması, günâhlara tevbe etmek ve ibâdet olarak yapmaya niyyet etmek şarttır.]

ESHÂB-I KİRÂM, ŞA’BÂN AYINDA NELER YAPARLARDI?

Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) anlattığına göre: “Resûlullahın Eshâbı, Şa’bân ayının hilâlini görünce, Mushaf-ı şerîf üzerine kapanıp, Kur’ân-ı kerîm okumaya devâm ederlerdi.

Müslümânlar bu ayda, mâllarının zekâtını çıkarıp, Ramazân-ı şerîfte oruç tutacaklara kuvvet ve kudret bahşetmek için, fakîr, miskîn ve zayıflara verirlerdi.

Vâlîler ve Hâkimler, zindân ve hapishânede olanları huzûrlarına getirtip cezâlarını hafîfletir veya serbest bırakırlardı.

Tüccâr, alacaklarını alır, borçlarını da öderlerdi.

Ramazân hilâlini (ayını) görünce de gusledip, i’tikâfa çekilirlerdi.”

MÜBÂREK BERÂT GECESİ [01 Haziran 2015 – 14 Şa’bân 1436 Pazartesi]

İslâm dîninde çok kıymet verilen on “mübârek” geceden biri de Berât gecesidir. Şa’bân ayındaki en mübârek gece olan Berât (veya Berâet) gecesi, Şa’bân ayınının 14. gününü 15. gününe bağlıyan gecedir. Aslı “Berâet” olan ve Türkçe’ye “Berât” olarak giren bu kelimenin sözlük anlamı, “Borçtan, hastalıktan, suç ve cezâdan kurtulmak” ise de, dînî literatürümüzde: “İlâhî afv ve rahmete nâil olmak, günâhlardan arınmak, temize çıkmak” ma’nâlarını ifâde etmektedir.

Bilindiği üzere, Kur’ân-ı kerîmin iki türlü nüzûlü/inişi var: Birincisi Levh-i mahfûza inişi, diğeri de semâ-i dünyâya ve oradan Peygamber Efendimize inişi. Birincisi Berât gecesinde olmuş, ikincisi ise Kadir gecesinde başlamıştır.

Allahü teâlâ buyuruyor ki: “Apaçık olan Kitâb’a andolsun ki, biz onu [Kur’ânı] mübârek bir gecede indirdik. Elbette biz insanları uyarmaktayız.” [Duhân, 2-3]

Berât gecesi, Şa’bân ayının on beşinci gecesidir. Ya’nî 14 Şa’bânın bittiği günün gecesidir. [Ondördüncü günü ile onbeşinci günü arasındaki gecedir.]

Cenâb-ı Hak, ezelde hiçbir şeyi yaratmadan önce herşeyi takdîr etmiş, dilemiştir. Bunlardan bir yıl içinde olacak (doğumlar, vefâtlar, terfîler, tenzîller…..gibi) her şeyi, Şa’bân ayının onbeşinci (Berât) gecesinde meleklere bildirir.

Peygamber Efendimiz, Berât Gecesi’ne çok değer verir ve bolca ibâdet ederdi. Hazret-i Âişe (radıyallahü anhâ) vâlidemiz anlatıyor:

“Bir gece Peygamberimiz yatağından kalktı, abdest aldı, namaza durdu. Uzunca bir namaz kıldı; secdede o kadar çok kaldı ki, ben vefât etmiş olabileceğini düşündüm! Elimi mübârek ayağına dokundurdum, hareket ettiğini görünce sevindim. Namaz bitince sordum: Ne kadar çok secdede kaldınız? Hayatınızdan endişe etmeye başlamıştım. Hayırdır, hiç sizi böyle görmemiştim, dedim.”

Buyurdu ki: “Yâ Aişe! Bu gecenin hangi gece olduğunu biliyor musun? Bu gece Şaban ayının 15. gecesi olan Berât gecesidir. Bu gece, ameller Yüce Rabbimize arz olunur. Gelecek sene içinde kimin rızkının ne kadar olduğunu açıklayan liste, Mikâîl aleyhisselâma verilir. Öleceklerin listesi de Azrâîl aleyhisselâma teslim edilir…..”

Bizler de, her ân ölüme hâzır olmalıyız. Fırsat elimizde iken, böyle ma’nevî ticâreti kaçırmayalım. Bu fırsatlar bir daha ele geçmeyebilir. Bir daha Berât Kandili gelir, ama biz onu görmeyebiliriz. Nitekim, geçen kandilde beraber olduğumuz tanıdıklarımızdan bazıları, bu sene aramızda değiller.

BERÂT GECESİ, İNSANLARIN ARZÛLARINA KAVUŞTUKLARI GECEDİR

Her sene, Şa’bân ayının on beşinci (ya’nî Berât) gecesinde, o senede olacak şeyler, ameller, ömürler, ölüm sebepleri, yükselmeler, alçalmalar, ya’nî her şey Levh-i mahfûzda yazılır. Tefsîrlerde, Kur’ân-ı kerîmin, Levh-i mahfûza bu gece indirildiği bildirilmektedir. Resûlullah (sallallahü aleyhi ve sellem) bu gece çok ibâdet, çok duâ ederdi. “Allahümmerzuknâ kalben takıyyen mineş-şirki beriyyen la kâfiren ve şakıyyen” duâsını çok okurdu. (Riyâdun-Nâsıhîn)

 “Berât gecesi, göklerin kapıları açılır, melekler mü’minlere müjde verir ve ibâdete teşvîk ederler.” [Nesâî, Beyhekî, Abdül-azîm Münzirî]

Bir rivâyette, Hazret-i Âişe validemiz, “Yâ Resûlallah, Allahü teâlâ seni günâh işlemekten muhâfaza buyurduğu halde, neden Berât gecesinde çok ibâdet ettin?” diye sordu. Peygamber efendimiz buyurdu ki:

“Ben, şükredici bir kul olmayayım mı? Bu yıl içinde doğacak her çocuk, bu gece deftere geçirilir. Bu yıl içinde öleceklerin isimleri, bu gece özel deftere yazılır. Bu gece herkesin rızkı tertip olunur. Bu gece herkesin amelleri Allahü teâlâya arz olunur.” [Gunyetü’t-Tâlibîn]

Peygamber Efendimiz buyurmuştur ki: “Şa’bân-ı şerîfin onbeşinci gecesi olunca, o geceyi ihyâ ediniz ve gününde oruç tutunuz! (Ya’nî Şa’bânın 15. gecesini ibâdetle, gündüzünü de oruçla geçirin!) Muhakkak ki, Allahü teâlâ, “Mağfiret olunmak isteyen (Afv isteyen) yok mudur, mağfiret edeyim? (Afvedeyim.) Rızık isteyen yok mudur, rızık vereyim. Derde müptelâ olan (Dertli) yok mu, sıhhat, âfiyet vereyim? Ne isteyen varsa, istesin vereyim. Kim ne isterse vereyim!” buyurur. Bu hâl sabâha kadar devâm eder.” [İbn-i Mâce]

Âişe validemiz (radıyallahü anhâ) buyuruyor ki: “Resûlullahın, hiçbir ayda, Şa’bân ayından daha çok oruç tuttuğunu görmedim. Bazen Şa’bânın tamâmını oruçla geçirirdi.) [Buhârî]

Şa’bân ayında niçin çok oruç tuttuğu sorulduğu zaman, Resûlullah Efendimiz buyurdu ki: “Şa’bân, öyle fazîletli bir aydır ki, insanlar bundan gâfildirler. Bu ayda ameller, âlemlerin Rabbine arz edilir. Ben de amelimin oruçlu iken arz edilmesini isterim.” [Nesâî]

MÜBÂREK RAMAZÂN AYI [18 Haziran 2015 – 01 Ramazân 1436 Perşembe]

Üç ayların sonuncusu olan Ramazân ayı, ayların sultânıdır. İslâmın beş şartından dördüncüsü, mübârek Ramazân ayında, hergün oruç tutmaktır. Oruç tutmak, müslümânlara, Peygamber Efendimizin Mekke-i mümerremeden Medîne-i münevvereye hicretinden onsekiz ay sonra farz kılındı.

Sevgili Peygamberimiz (sallallahü aleyhi ve sellem), bir hadîs-i şerîfinde şöyle buyurmuştur: “Bir kimse, Ramazân ayında oruç tutmayı farz [ya’nî vazîfe] bilir ve orucun sevâbını, Allahü teâlâdan beklerse, geçmiş günâhları affolur.” [Sahîh-i Buhârî]

Bilindiği gibi, “Ramazân”, sözlük ma’nâsı i’tibâriyle “yanmak” demektir. Çünkü bu ayda oruç tutan ve tevbe eden müslümânların günâhları yanar, yok olur.

Mübârek “Ramazân ayı”nda oruç tutulur, “Terâvîh namazı” kılınır ve “Sahûr”a kalkılır.

Büyük sahâbî Selmân-ı Fârisî’nin (radıyallahü anh) rivâyet ettiğine göre, Peygamber Efendimiz, bir sene, Medîne-i Münevvere’deki Mescid-i Nebevîlerinde, “Şa’bân-ı muazzam ayı”nın son günü îrâd buyurdukları bir hutbelerinde şöyle buyurmuşlardır:

“Ey müslümanlar! Üzerinize öyle büyük bir ay gölge vermek üzeredir ki, bu aydaki bir gece -ki bu Kadir gecesidir- bin aydan hayırlıdır [daha faydalıdır]. Allahü teâlâ, bu ayda, hergün oruç tutulmasını emretti. Bu ayda, geceleri terâvîh namazı kılmak da sünnettir.

Bu ayda, Allah için ufak bir iyilik yapmak, başka aylarda, farz yapmak gibidir. Bu ayda, bir farz yapmak, başka aylarda yetmiş farz yapmak gibidir.

Bu ay, sabır ayıdır. Sabredenin gideceği yer Cennettir. Bu ay, iyi geçinmek ayıdır.

Bu ayda mü’minlerin rızkı artar. Bir kimse, bu ayda, bir oruçluya iftâr verirse, günâhları affolur. Hak teâlâ, onu Cehennem âteşinden âzâd eder. O oruçlunun sevâbı kadar, ona sevâp verilir.”

Resûlullah’ın (aleyhisselâm) bu hutbesini dinliyen Eshâb-ı kirâm (radıyallahü anhüm) dediler ki:

“Yâ Resûlallah! Her birimiz, bir oruçluya iftâr verecek [onu doyuracak] kadar zengin değiliz. Biz, bu büyük sevâptan mahrûm mu kalacağız?”

Resûlullah (aleyhi’s-salâtu ve’s-selâm), Eshâbına şöyle cevap verdi:

“Bir hurma ile iftâr verene de, yalnız su ile oruç açtırana da, biraz süt ikrâm edene de, bu sevâp verilecektir. Bu ay, öyle bir aydır ki, ilk günleri rahmet, ortası afv ve mağfiret ve sonu Cehennem’den âzâd olmaktır. Bu ayda, emri altında olanların vazîfelerini hafîfletenleri Allahü teâlâ affedip Cehennem âteşinden kurtarır…..”

Peygamber Efendimiz, hutbelerinin devâmında şöyle buyurmuşlardır:

“Bu ayda şu dört şeyi çok yapınız! Bunun ikisini Allahü teâlâ çok sever. Bunlar, ‘Kelime-i şehâdet söylemek’ ve ‘istiğfâr etmektir.’ İkisini de, zâten her zaman yapmanız lâzımdır. Bunlar da, ‘Allahü teâlâ’dan Cennet’i istemek’ ve ‘Cehennem âteşinden O’na sığınmaktır.’ Bu ayda, bir oruçluya su veren bir kimse, kıyâmet günü susuz kalmıyacaktır.”

ORUÇLA İLGİLİ BAZI HADÎS-İ ŞERÎFLER

Ramazân ayında oruç tutma hakkındaki birçok hadîs-i şerîften sâdece birkaçını sizlere takdîm edelim:

“Bilhâssa oruçlu iken çirkin, kötü söz söylemeyin! Biri size sataşırsa, ona ‘Ben oruçluyum’ deyin.” [Buhârî]

“İslâm, kelime-i şehâdet getirmek, namaz kılmak, zekât vermek, Ramazân orucunu tutmak ve haccetmektir.” [Müslim]

“Temizlik îmânın yarısı, oruç da sabrın yarısıdır.” [Müslim]

“Ramazân ayı mübârek bir aydır. Allahü teâlâ, size Ramazân orucunu farz kıldı. O ayda rahmet kapıları açılır, Cehennem kapıları kapanır, şeytânlar bağlanır. O ayda bir gece vardır ki, bin aydan daha kıymetlidir. O gecenin [ya’nî Kadir gecesinin] hayrından mahrûm kalan, her hayırdan mahrûm kalmış sayılır.” [Nesâî]

“Ramazân ayı gelince, “Ey hayır ehli, hayra koş! Şer ehli, sen de kötülüklerden el çek” denir.” [Nesâî]

“Ramazân orucu farz, terâvîh namazı da sünnettir. Bu ayda oruç tutup, gecelerini de ibâdetle geçirenin günâhları affolur.” [Nesâî]

“Gerçek oruç, sâdece yiyip içmeyi terk etmek değil, boş ve hayâsızca sözleri de terk ederek tutulan oruçtur.” [Hâkim]

“Oruçlu iken ölen Cennete girer.” [Bezzâr]

“Ramazân ayı bereket ayıdır. Allahü teâlâ bu ayda, günâhları bağışlar, duâları kabûl eder. Bu ayın hakkını gözetin! Ancak Cehenneme gidecek olan, bu ayda rahmetten mahrûm kalır.” [Taberânî]

“Allahü teâlânın, gözlerin görmediği, kulakların işitmediği ve hiç kimsenin hayâline bile gelmeyen ni’met dolu sofrasına, ancak oruçlular oturur.” [Taberânî]

“Ramazân-ı şerîf ayı geldiği zaman, Allahü teâlâ meleklere, mü’minlere istiğfâr etmelerini emreder.” [Deylemî]

“Oruç tutan mü’minin susması tesbîh, uykusu ibâdet, duâsı müstecap ve amelinin sevâbı da çoktur.” [Deylemî]

“Ramazân ayının başı rahmet, ortası mağfiret, sonuysa Cehennemden kurtuluştur.” [İbn-i Ebi’d-dünyâ]

“Ramazân ayında âilenizin nafakasını geniş tutunuz! Bu ayda yapılan harcama, Allah yolunda yapılan harcama gibi sevaptır.” [İbn-i Ebi’d-dünyâ]

“Peş peşe üç gün oruç tutabilenin, Ramazân orucunu tutması gerekir.” [Ebû Nuaym]

“Cennetteki güzel köşkler, sözü hoş, selâmı çok, yemek yediren, oruca devâm eden ve gece namazı kılan kimselere verilir.” [İbn-i Nasr]

Bu makâlemizde, yerimiz kalmadığı için, gecelerin en fazîletlisi olan “Kadir Gecesi”nden bahsedemedik.

“Üç Ay”Lar Ve İçerisindeki “Mübârek Geceler” yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Yine bu iki dergi için, ayrıca, Sâlih Mirzabeyoğlu’nun arkadaşlarından, Adana İmâm-Hatip Lisesi mezûnu ve basın mensûbu Cumali Dalkılıç beyle, 29.07.2018 tarihinde, İhlâs Marmara Evleri 1. Kısım Câmii Kütübhânesinde bir röportaj yapıldı.]                                                         

Prof. Dr. Ramazan Ayvallı

M. Ü. İlâhiyat Fak. Em. Öğr. Üyesi

Edebiyâtımızda, “Sultanü’ş-Şuarâ” (Şâirler sultânı), “Şeyhu’l-muharrirîn” (Muharrirlerin, yazarların hocası), “Şeyhu’l-hattâtîn” (Hattâtların Hocası), “Reîsü’l-kurrâ” (Kurrâ hâfızların reîsi)…..gibi bazı terimler vardır. 

Son “Şeyhu’l-muharrirîn”, merhûm Ahmed Kabaklı hoca idi. Son “Şeyhu’l-hattâtîn”, merhûm hattât Hâmid Aytaç (Hâmid-i Âmidî) hoca idi.

1971 yılında, İstanbul-Beşiktaş-Yıldız’daki Şale köşkünün bitişiğinde bulunan 975. Ordonat Taburu’nda yedek subaylığımı yaparken, kendilerinden bir sene ta’lîm ve tashîh-i hurûf  dersleri aldığım, Bâyezîd Câmi-i şerîfi İmâm-Hatîbi merhûm Hacı Hâfız Abdurrahmân Gürses Hoca Efendi de, o zamanın reîsü’l-kurrâsı idi. 

Son “Sultanü’ş-Şuarâ” (Şâirler sultânı) ise, son dönem şâir, yazar ve fikir adamlarından olan merhûm Necîb Fâzıl Kısakürek üstâdımız idi.

[Kendisi, benim 1970’te başlıyan konferans hayâtımda üstâdımdır. MTTB, Komünizmle Mücâdele Derneği, İmâm-Hatip Okulu Mezûnları Federasyonu, Dîn Görevlileri Federasyonu…..gibi derneklerce Ankara’da tertiplenen “Îmân ve Aksiyon”,  “Yolumuz, Hâlimiz, Çâremiz”, “Efendimiz, Kurtarıcımız, Müjdecimizden”, “Muhâsebe”, “Târihte Sahte Kahramanlar”…..gibi bütün konferanslarına katıldım ve 1949’da yazdığı “Sakarya Destânı” başlıklı şiirini, bizzât kendi ağzından birkaç defa dinledim.

Bir vefâ borcu olarak, bugün, bir nebze, kendisinden bahsetmek istiyorum.]

“SULTÂNÜ’Ş-ŞUAR” MAHMÛD ABDÜLBÂKÎ [1526 – 1599]

Osmânlı İmparatorluğunun en parlak döneminde yetişen, dîvân şiirinin büyük üstâdı, edebiyâtımızda “Bâkî” adıyla meşhûr olan Mahmûd Abdülbâkî Efendi, sırasıyla, Kânûnî Sultân Süleymân Hân, İkinci Selîm Hân, Üçüncü Murâd Hân ve Üçüncü Mehmed Hân zamanlarında, ülkenin her tarafında      “Sultânü’ş-Şuarâ = Şâirler Sultânı” olarak meşhûr olmuştur. Onun şöhreti, sâdece Osmânlı sınırlarında kalmayıp, İrân, Arabistân ve Hindistân’a kadar yayılmıştır.

Hem şâir, hem de âlim olan Mahmûd Abdülbâkî, Fâtih Câmii müezzininin oğludur. Babası, bu oğlunu küçük yaşta san’atkâr yapmak düşüncesiyle, saraç çıraklığına vermesine rağmen, o, tahsîle başlamış,  uzun yıllar, zamanın en büyük medreselerinde, devrin en ileri gelen hocalarından dersler görmüş ve tahsîlini tamâmladıktan sonra da, ilk olarak 1563 yılında Silivri’deki Pîrî Paşa Medresesi müderrisliğine getirilmiştir. Sonra sırayla, Murâd Paşa, Eyyûb, Sahn ve Süleymâniye medreselerinde müderrislik yapmıştır.

Şiirde Zâtî tarafından yetiştirilen Bâkî‘nin, Kânûnî Sultân Süleymân’ın ölümü için yazdığı meşhûr “Mersiye”si, o devrin edebiyât şâheseridir. Çağımızın büyük şâirlerinden Yahyâ Kemâl, ona “nazîre”ler yazmış, Yavuz Sultân Selîm için kaleme aldığı “Selîmnâme”sini, Bâkî’nin “Kânûnî Mersiye”sine benzetmek istemiştir.

Bâkî, dînine bağlı büyük bir âlimdi. Şeyhülislâm olabilecekken, sırası gelmediği için bu yüce makâmda görev yapamamıştır;ama, Selîm-i Kadîm Medresesi müderrisliği, ondan sonra da, Mekke kâdîlığı, Anadolu ve Rumeli kazaskerliği görevlerinde bulunmuştur.

En büyük eseri “Dîvân”ıdır. Dîvân’ından başka “Fedâil-i Mekke”, “Hadîs-i Erbaîn” (Hazret-i Hâlid bin Zeyd’in bildirdiği hadîs-i şerîfler), “Fedâil-i Cihâd” gibi te’lîf eserlerinin yanında, “Meâlimü’l-Yakîn” (İmâm-ı Kastalânî’nin Mevâhib-i Ledünniyye‘sinintercümesidir) adıyla Arapçadan çevrilmiş kıymetli bir eseri de vardır.

Güzel bir gazelini, burada misâl olarak zikredip esâs konumuz olan merhûm Necîb Fâzıl‘a geçelim.

Gazel

Fermân-ı aşka cân iledir inkıyâdımız,

Hükm-i kazâya zerre kadar yok inâdımız.

Baş eğmezüz edânîye dünyâ-yı dûn için,

Allah’adır tevekkülümüz, i’timâdımız.

Biz müttekâ-yı zerkeş-i câha dayanmazuz,

Hakk’ın kemâl-i lutfunadır istinâdımız.

Minnet Hudâ’ya, devlet-i dünyâ fenâ bulur,

Bâkî kalır sahîfe-i âlemde adımız.

NECÎB FÂZIL KISAKÜREK’ÜN DOĞUM YERİ, TÂRİHİ VE ÂİLESİ

Necîb Fâzıl Kısakürek, 1904’te İstanbul Çemberlitaş’ta, bir konakta dünyâya geldi. Babası hukûkçu Fâzıl Bey, annesi Medîha Hanımdır. Âilesi, baba tarafından Kahramânmaraş’ın köklü âilelerinden Kısakürekzâdeler’e dayanır. Yazara verilen Ahmed Necîb ismi, dedelerinden birinin adıdır.

NECÎB FÂZIL’IN TAHSÎLİ VE YAPTIĞI BAZI GÖREVLER

1912’de Gedikpaşa’da bir Fransız Mektebi’ne yazıldı. Sonra yine, aynı yerde bulunan Amerikan Koleji’ne, Büyükdere’de Emin Efendi’nin Mahalle Mektebi’ne devam etti. Annesinin hastalığı dolayısıyla taşındıkları Heybeliada’da (1915) Nümûne Mektebi’ni bitirerek oradaki Bahriye Mektebi’ne girdi.

İlk şiirlerini burada [1915 yılında] yazmaya başladı. Mektepte arkadaşları arasında lakabı “şâir”di. Bahriye Mektebini son sınıftayken terk ederek, 1917’de Dârülfünûn’un Felsefe Bölümü’ne başladı. İlk şiirleri, bu yıllarda dergilerde yayınlanmaya başladı.

1924’te Maârif Vekâleti tarafından Paris, Sorbon Üniversitesi’ne tahsîlini ilerletmek için gönderildi ise de, bir yıl sonra geri döndü.

Bir müddet Hollanda, Osmânlı ve İş Bankalarında müfettiş ve muhâsebe müdürü olarak çalıştı.

Bankacılık mesleğinden 1938 yılında ayrılarak, 1941 yılına kadar, Fransız Mektebi’nde, Ankara Devlet Konservatuarı’nda, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde, Robert Kolej’de, Ankara Dil-Târih ve Coğrafya Fakültesi’nde hocalık yaptı.

NECÎB FÂZIL’IN YAZARLIĞI, ŞÂİRLİĞİ VE BASIN HAYÂTINA GİRMESİ

Bu târihten [1941] sonra, yazar ve şâirliğinin yanısıra, gazeteci olarak da basın hayâtına girdi ve siyâsetle ilgilendi. Böylece fikir ve aksiyon adamı olarak, hayâtının sonuna kadar sürecek olan bir mücâdelenin içine atıldı.

Büyük Doğu hareketi ve 1943’te başlayıp 1972’ye kadar süren Anadolu’yu köşe bucak tarayan, Almanya’ya kadar taşan konferansları bu devrededir.

Yine, bu devrede sekiz defâda, toplam 3 yıl 6 ay 20 gün hapis yattı. Kesîf ve yorucu, mücâdeleci bir hayâttan sonra, 1972’de evine çekilen yazar, eser yazmaya, dergi ve gazetelerde şiirlerini [ve makâlelerini] yayınlamaya devâm etti.  [“Millî Söz ve Özün Türkçesi” isimli haftalık dergide, kendisiyle beraber makâle yazdık.]

1980 yılında “Sultanü’ş-şuarâ” (Şâirler Sultânı) i’lân edildi. 25 Mayıs 1983 günü, çile ve mücâdelerle dolu hayâtı sona erdi.

1922 yılında, Yakub Kadri aracılığıyla, Yeni Mecmûa’da ilk şiirini yayınlayan Necîb Fâzıl, hayâtının sonuna kadar çeşitli dergi ve gazetelerde şiirlerini yayınlamaya devâm etti.

İlk şiir kitabı (Örümcek Ağı) 1925’te, Kaldırımlar ise, 1928’de yayınlandı. Kaldırımlar şiiri, onu, şöhretin zirvesine çıkardı ve sanat çevrelerine kendini, şâir olarak kabûl ettirdi. Bu ilk şiirlerinde koyu ferdiyetçilik ve derbeder (bohem) bir yaşayışın izleri görülür.

NECÎB FÂZIL’IN, BÜYÜK ÂLİM SEYYİD ABDÜLHAKÎM ARVÂSÎ’Yİ  TANIMASI

1934’e kadar, eserlerine ve san’atına hâkim olan bu durumu, büyük âlim Seyyid Abdülhakîm Arvâsî’yi tanıyıncaya kadar devâm etti. Beyoğlu Ağa Câmiinde ilk defâ tanıdığı bu zâtı, 1943 yılında vefâtına kadar, Eyüp’teki dergâhında ziyâret ederek, sohbetlerinde bulundu. Bu olay, Necîb Fâzıl’ın şahsiyetine, fikrine, dünyâ görüşüne büyük etki yaptı. Âdetâ her şeyiyle yeniden doğdu.

Bu devreden sonra yazar, kendi tâbiriyle fildişi kulesinden iner, memleketine, insanlarına karşı sorumluluk duyan “Müslümân bir san’atkâr ve münevver” hüviyeti kazanır. Kalemiyle, inandığı, doğru, güzel, iyi bildiği değerleri yaymak, savunmak, tanıtmak gayreti, hayâtının sonuna kadar devâm etti. Bu maksatla, şâirliğinin yanısıra, edebiyâtın hemen her dalında kalem oynatarak, yüzden fazla eser verdi.

1934’e kadar sâdece şâir olarak tanınan ve üç şiir kitâbının sâhibi olan Necîb Fâzıl, bu olaydan sonra her türde, bilhassa bir fikir ve aksiyon adamı olarak nesir alanında velûd, çok eser veren bir yazar oldu.

Gazetecilik ve basın hayâtına atılmıştır. 1936’da, uzun ömürlü olmayan, Ağaç isimli dergiyi çıkarmıştır. İkinci Dünyâ Harbinin başında, Son Telgraf Gazetesinde, “Çerçeve” başlığı altında fıkralar yazmaya başlamıştır. Fıkra yazarlığını çeşitli gazetelerde uzun müddet sürdürmüştür. Bu fıkralardan seçtiklerini, daha sonra Çerçeve başlığı altında yayınlamıştır. 1 Eylül 1943’te “Büyük Doğu” dergisini çıkardı. Bu dergi 1978’e kadar fâsılalarla yayınını sürdürdü.

Necîb Fâzıl, 1935’e kadar, daha ziyâde ferdî, beşerî duyguları, kendi iç sıkıntılarını, buhrânlarını dile getirir, “san’at için san’at” görüşüne sıkı sıkıya bağlıdır. Yalnız şiirle meşgûl olur. 1935 yılından sonra şâirliğinin yanısıra, daha çok nesir eserleri verir. Bunlar tezli eserlerdir. Ya, “mutlak hakîkat” dediği tezini işler, yâhut bu uğurda çektiği acıları, zorlukları anlatır. Yazar artık “san’at, Allah içindir” görüşündedir. Konu ve temalardaki bu değişiklik, daha önce kendini şâir olarak göklere çıkaran sanat çevrelerinin ve üst kademenin Necîb Fâzıl’dan uzaklaşmasına ve “sâbık şâir” ilân edilmesine sebep olur.

Şiirlerinde dinç ve oturmuş bir dil, mazbût ve sağlam bir teknik bulunan şâir; bütün şiirlerinde hece veznini kullanmış, “şekle” ısrârla bağlı kalmıştır. Modern şiir ölçüleriyle, tekke şiiri tarzında yazmıştır.

İnsanın kâinattaki yeri, iç âlemin gizli duygu ve ihtirâsları, madde ve rûh problemleri, mânevî duyuşlar…..şiirlerindeki başlıca temalardır. Şiiri, günümüz şiirini ve zamanındaki bâzı şâirleri etkilemiştir.

Nesir dilinde, derinliğe yöneldiği kadar da nükteye, kelime oyunlarına bağlı kalan bir ifâdesi vardır. Öfkeli, polemikçi, tenkitçi bir zekânın fantazi yükleri ve şaşırtıcı nükte buluşları nesrinin başlıca özelliğidir.

NECÎB FÂZIL KISAKÜREK’ÜN ESERLERİ

Eserleri, te’lîf ve sâdeleştirerek yayına hâzırladıklarıyla yüzün üzerindedir. Edebî türlerin hemen hepsinde eser vermiştir. Toplam eseri (8 şiir, 14 piyes, 7 senaryo, 3 hikâye kitabı, 2 roman, 4 hâtıra eseri, 17 dînî-tasavvufî eser, 47 siyâsî-târihî inceleme eseri, hitâbe ve konferanslarla, fıkralarının toplandığı kitaplarla berâber) 102’dir.

Ayrı kitaplar hâlinde yayınlanan şiirlerini, “Çile” ismiyle tek bir kitapta toplayarak, bunun sonuna şiir san’atı üzerine görüşlerini Poetika ismiyle ilâve eder. Şiirleri daha sonrakilerle birlikte, “Bütün Şiirleri” adlı bir kitapta toplanmıştır.

Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem) hayâtını levhalar hâlinde anlattığı 63 bölümlü “Esselâm”, ikinci şiir kitâbıdır.

“Mutlak hakîkati yaymak için, en üstün dokunaklı bir âlet” dediği tiyatro sâhasında on dört eser vermiştir. Piyeslerinin bir kısmı filme alınmış ve oynanmıştır. “Bir Adam Yaratmak”, “Nâm-ı Diğer Parmaksız Sâlih”; “Sabırtaşı” piyesi birincilik kazanmıştır. “Ulu Hâkân Abdülhamîd Hân”, “Yûnus Emre”, “Reîs Bey” tiyatro eserlerinden bâzılarıdır.

“O ve Ben”, “Tanrı Kulundan Dinlediklerim”, “Târih Boyunca Büyük Mazlûmlar” isimli eserlerinde, Seyyid Abdülhakîm Arvâsî hazretlerinden hâtıralar nakleder.

“Râbıta-i Şerîfe” risâlesini ve “Reşehât” kitâbını sâdeleştirerek yayına hazırlar. Nefehât’tan seçtiği velîler, “Halkadan Pırıltılar” adı ile yayınlanmıştır. Ayrıca “Başbuğ Velîler” adlı bir eseri daha vardır. “Çöle İnen Nûr”, “İlim Beldesinin Kapısı Hazret-i Ali”, “Benim Gözümde Menderes” isimli eserleri,biyografik eserlerindendir.

“Doğru Yolun Sapık Kolları”nda ise Ehl-i Sünnet’in dışındaki bozuk mezhepleri anlatır.

Necîb Fâzıl bir İslâm âlimi, eserleri de dîn sâhasında yazılmış ilmî eserler değildir. Böyle olmadığını, ilmin ve san’atın sâhalarının ayrı olduğunu kendisi de eserlerinde ifâde etmektedir. O, “Efendim” diye bahsettiği büyük bir İslâm âliminin sohbetleriyle, san’at hayâtımızda zirve noktalara çıkmış, son yüzyılımızda yetişmiş en büyük şâir ve yazarlarımızdan birisidir. Dînî, mukaddes konu ve temaları işleyerek, düşünen, tefekkür eden genç nesillere faydalı olmaya çalışmıştır.

(*) Bu makâlenin hâzırlanmasında, büyük ölçüde, bizim de tertip heyetinde bulunduğumuz, 20 cildlik “Yeni Rehber Ansiklopedisi”nden istifâde edilmiştir.

“Sultanü’ş-Şuarâ” (Şâirler Sultânı) Necîb Fâzıl Kısakürek yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

MEKKE-İ MÜKERREME’DEKİ BAZI ZİYÂRET YERLERİ 

1- PEYGAMBERİMİZİN DOĞDUĞU EV: Ka’be-i Muazzama’nın “Bâbü’s-Selâm” denilen kapısı tarafındadır. Bu binâ, şu an i’tibâriyle “Kütüphâne” olarak kullanılmaktadır.

2- CEBEL-İ NÛR (VE HİRÂ MAĞARASI): Mekke şehrinin kuzey doğusunda Mekke şehir merkezi ile Minâ arasındadır. Sevgili Peygamberimize ilk vahyin geldiği mağaranın bulunduğu dağdır.

3- SEVR DAĞI [VE MAĞARASI]: Mekke şehrinin güneyinde Arafât’a giden yola yakındır. Peygamberimizin Ebû Bekir efendimizle birlikte Medîne-i münevvere’ye hicret ederlerken müşriklerin şerrinden saklandıkları mağaranın bulunduğu dağdır.

4- MEKKE KABRİSTANI [CENNETÜ’L-MUALLÂ]: Mekke şehrinin en eski mezarlığıdır. Peygamberimizin ilk hanımı Hazret-i Hatice annemiz başta olmak üzere, takrîben 10.000 sahâbe-i kirâm yatmaktadır.

5- CİN MESCİDİ: Cin sûresinin nazil olduğu yer olup buraya inşâ edilen bir câmidir. Cinnîler burada Sevgili Peygamberimizi Kur’ân-ı kerîm okurken dinlemişler ve îmân ederek müslümân olmuşlardır.

6- ARAFÂT [VE CEBELÜ’R-RAHME]: Mekke şehrine takrîben 30 km. uzaklıkta bulunan Arafât vâdîsi, haccın üç farzından biri olan vakfenin yapıldığı yerdir. Sevgili Peygamberimiz, “Vedâ’ Haccı”ndaki vakfesini, buranın eteğinde bulunan küçük bir dağ /tepe olan “Cebelü’r-Rahme”de yapmıştır.

7- MÜZDELİFE VE EL-MEŞ’ARU’L-HARÂM İSİMLİ MESCİD; 8- MİNÂ VE CEMERÂT, MESCİD-İ HÎF [HAYF] İLE 9- CEBEL-İ EBÎ KUBEYS’ten herbirinin de İslâm târihinde birçok hâtıraları vardır.

MEDÎNE-İ MÜNEVVERE’DEKİ ZİYÂRET YERLERİ 

1- KUBÂ MESCİDİ: Peygamber Efendimizin hicret esnâsında Medîneye varmadan önce konakladıkları yerdir. İslâm âleminde cemâatle namaz kılmak üzere yapılan ilk mesciddir.

2- MESCİD-İ CUM’A [Cuma mescidi]: Hicret esnâsında [Kubâ’dan Medîne’ye giderken] Cuma sûresinin nâzil olup Cuma namazının farz kılındığı bu yerde, ilk defa Peygamberimiz ve Sahâbîler tarafından Cuma namazı kılındı.

3- MESCİD-İ KIBLETEYN [İki kıbleli mescid]: Benî Seleme Yurdu’ndaki bu mescid, müslümânların iki kıbleli olan tek mescidleridir. Daha önce müslümânların Mescid-i aksâ istikâmeti olan kıbleleri, hicretten 18 ay sonra Şa’bân ayının 15’inde gelen vahiy ile [Bakara sûresinin 144. âyeti ile] değiştirilip Mescid-i Harâma çevrildi. Peygamberimiz Kudüs’e yönelik olarak kıldırdığı ikindi namazının [öğle namazı rivâyeti de var] son iki rek’atını namazı bozmadan Ka’be-i şerîfeye yönelerek tamâmladı.

4- MESÂCİD-İ SEB’A [Yedi mescidler]: Hendek savaşının cereyân ettiği yerde birbirlerine yakın yedi küçük mescid yapılmıştır. 

5- CENNETÜ’L-BAKÎ’ [Medîne Kabristânı]: Medîneli müslümânların kurdukları ilk mezarlıktır. Mescid-i Nebevî’nin doğu tarafındadır. Bu kabristanda on bine yakın sahâbe-i kirâm gömülüdür. Başta Sevgili Peygamberimizin mübârek zevceleri, sevgili kızları ve torunu Hazret-i Hasan, damadı Hazret-i Osmân, Peygamberimizin amcası Hazret-i Abbâs, halası Hazret-i Safiye [diğer iki halası da buradadır], en küçük oğlu Hazret-i İbrahim…..olmak üzere [daha nice İslâm büyükleri] burada mefdûndur.

6- UHUD DAĞI VE ŞEHİDLİĞİ: Uhud dağı Medine’nin 5 km. kadar kuzeyindedir. [Hazret-i Hârûn Peygamberin burada gömülü olması, buraya ayrı bir kıymet kazandırmaktadır.] Hicretin üçüncü yılında müslümânlarla müşrikler arasında burada büyük bir savaş yapılmıştır. Başta Sevgili Peygamberimizin mübârek amcası Hazret-i Hamza olmak üzere, Eshâb-ı Kirâmdan 70 kişi şehîd olmuş ve bu dağın eteklerine gömülmüşlerdir.

Umre Programlarında Ziyâret Edilen Bazı Mekânlar yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Ömürde bir defa “Umre” yapmak,  Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde Sünnet; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise farzdır. Hayâtın/yaşamın herhangi bir anında yapılabilir. Hac ve umreyi peş peşe yapmak tavsiye edilmiştir.

Hac ve Umre çeşitleri

1) Hacc-ı İfrâd: Umresiz yapılan Hac demektir. Bu hacda, kurbân yoktur. Diğer iki hac çeşidinde ise kurbân kesmek vâcibtir.

2) Hacc-ı Temettu’: Hac mevsiminde, ayrı ayrı ihrâmlarla, hem umre, hem de hac yapmaktır. Umre ihrâmından çıktıktan sonra, bir kaç gün ara ile tekrâr hac ibâdetine niyet edilir.

3) Hacc-ı Kırân: Hac mevsiminde, tek ihrâm ile hem Umre, hem de Hac ibâdetlerini yapmaya denir.

Bu hac çeşitlerinden birisine niyet eden hacı adaylarının [veya umreye niyet eden umrecilerin] ilk öğrenecekleri duâ Telbiye’dir. Niyet yapılıp ihrâma girildikten sonra hacı adayı veya umreci bu telbiyeyi [ona ilâveten tekbîr, tehlîl ve salevât-ı şerîfeyi de] sık sık okuyacaktır.

UMRENİN ZAMANI

Umre için belirli bir zaman yoktur, her zaman yapılabilir. Ramazân ayında yapılması mendup ve daha fazîletlidir. Ancak Hanefî mezhebinde “teşrîk günleri” denilen [yılda beş gün ya’nî Arefe günü sabâhından Bayram’ın 4. günü güneş batıncaya kadarki] süre içinde umre yapmak, tahrîmen mekrûhtur. Diğer üç mezhepte, haccetmeyen kişilerin teşrîk günleri dâhil her zaman umre yapmaları, kerâhetsiz câiz görülmüştür. Haccedenler ise, Mâlikîlere göre bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar, Şâfiîlere göre ise vedâ tavâfı dışında haccın bütün menâsiki tamâmlanmadıkça umre yapamazlar.

İHRÂMA GİRME YERLERİ

Mekke-i mükerremeye mîkât sınırları dışındaki yerlerden gelenler, yolları üzerindeki mîkâtlardan birinde ihrâma girerler. Mekke’de bulunulduğu esnâda umre yapmak istenirse, diğer Mekkeliler gibi, “Harem Bölgesi” dışına çıkılarak [meselâ en yakın mîkât mahalli Ten’îmdir] orada ihrâma girilir.

UMRENİN FARZLARI

Hanefîler’e göre, Umrenin farzı ikidir: “İhrâm” ve “tavâf”. Bunlardan ihrâm umrenin şartı [ya’nî dışındaki farz]; tavâf ise, rükündür [ya’nî içindeki farzdır]. (Safâ ile Merve arasında) Sa’y yapmak ve tıraş olmak [halk = saçı tamâmen kesmek veya taksîr = saçları kısaltmak] ise vâciptir. Şu hâlde Umrenin vacipleri, sa’y ile tıraş olup ihrâmdan çıkmaktır. [İhrâma mîkât denilen yerlerden girmek de vâciptir.] Şâfiî ve Hanbelîlere göre, bu dört nüsükün hepsi de ya’nî ihrâm, tavâf, sa‘y ve tıraş birer rükündür. Mâlikî mezhebinde ise, ilk üçü rükün, tıraş ise vâciptir.

UMRENİN SÜNNET VEYA FARZ OLMA ŞARTLARI

Bir insana Umre’nin sünnet (veya farz) olabilmesi için Müslümân, Âkıl/akıllı, bâliğ/bülûğa ermiş, hür/özgür, ekonomik gücü yeterli ve sağlıklı olması, yol güvenliğinin bulunması ve kadının ise bunlara ilâveten can, mâl ve nâmûs güvenliğinin sağlanmış olması gerekir.

UMRE VE FARZ

Borcu bulunanın veya gidip gelirken bazı günâhları işleme durumu olanın yahut memleketinde başka farzlar işleme imkânı olanın, bunu yapmayıp umreye gitmesi câiz midir? diye bir suâl hâtıra gelirse, çok kısa olarak şunlar söylenebilir:

İmâm-ı Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: “Umreye gitmek farz ve vâcib değildir, nâfile bir ibâdettir. Nâfile ibâdeti yapmak, bir farzın terkine veya bir harâm işlemeye sebep olursa, ibâdet olmaktan çıkar, günâh işlemek olur.” (I, 124) Bu bakımdan hac ve umre esnâsında da hiçbir farzı kaçırmamaya ve hiçbir harâmı işlememeye çok dikkat etmelidir.

Yine Umreye Dâir yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

RAMAZÂN AYINDA YAPILAN UMRENİN SEVÂBI

Peygamber Efendimiz umre hakkında şöyle buyurmaktadır:

“Umre, diğer bir umre ile arasındaki günâhları siler.” [İmâm Müslim, Hac, 437 (Hadîs No: 1349)]

 “Ramazân ayında yapılan umrenin sevâbı, bir haccın sevâbına denktir.” [Abdullah İbn-i Abbâs’tan (radıyallahü anhümâ)  İmâm Ahmed ve İmâm İbn-i Mâce, Menâsik, 45 (Hadîs No: 2991)]

İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe (radıyallahü anh)’den rivâyet olunduğuna göre, Nebî (Aleyhisselâm) şöyle buyurmuştur: “Yapılan bir umre, diğer bir umreye kadar aradaki günâhlara keffârettir. Hacc-ı mebrûr’un mükâfâtı cennetten başkası değildir.” [İmâm Buhârî, İmâm Müslim ve İmâm Ahmed]

Bakara Sûre-i celîlesinin 196. âyet-i kerîmesinde Cenâb-ı Allah, umre ibâdetinden bahsederek: “Hacc’ı ve Umreyi Allah için tamâmlayın…” diye emretmiştir. Ya’nî “nâfile bile olsa Hac veya Umre’den birine veya ikisine başlayınca tamamlayın, eksik bırakmayın (veyahut o ikisini tâm olarak yerine getirin; başından da, sonundan da eksik bırakmayın)” anlamında bu ibâdetin önemi üzerinde durulmuştur.

“Hacdan sonra Umre yapın” hadîsi de umrenin meşrûluğuna delildir. Umre hacca nisbetle daha kolaydır. Umre ibâdeti iki-üç saat içinde bitirilebilir. Hacda ise günler süren bir ibâdet yoğunluğu yaşanır; daha meşakkatlidir.

UMRE HAKKINDA BAZI HADÎS-İ ŞERÎFLER

Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) gelen bir rivâyette: “Bir Umre, diğer Umre’ye kadar, arada işlenenler için keffârettir. Hacc-ı Mebrûr’un karşılığı cennetten başka bir şey olamaz!” diye buyuran Peygamberimizin “bir Umre, diğer Umreye kadar” tabîri, “bir Umre diğer Umre ile birlikte” şeklinde anlaşılmıştır. Ya’nî ma’nâ, “bir Umreden sonra bir Umre daha yapılırsa, bu ikisi arasında işlenmiş olan günâhlara keffâret olur” diye anlaşılmıştır.

İbn Abbâs’dan (radıyallahü anhümâ) gelen bir rivâyette de: “Hac ile Umre’nin arasını birleştirin. Zîrâ bunlar günâhı, tıpkı körüğün demirdeki pislikleri temizlediği gibi temizler” diye buyuran Peygamberimiz, bu hadîsi ile, temizliğin çok güçlü bir ma’nevî temizlik olacağını ifâde etmiştir.

Câbir’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiğine göre, Resûlullah (aleyhisselâm) şöyle buyurmuştur: “Hacılar ve umre yapanlar Allah’ın elçileridirler. Duâ ederlerse, duâları kabûl olunur, tövbe ederlerse mağfiret olunurlar.”

Yine Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) gelen diğer bir rivâyette ise, Sevgili Peygamberimiz: “Küçüğün, büyüğün, zayıfın, kadının cihâdı Hac ve Umre’dir” [Nesâî c. II, s. 3] buyurmuştur. Burada, çocuk, kadın ve yaşlı birinin, hac ve umre yaparak cihâd ile aynı sevâbı kazanabileceğini bildirmiştir. Ayrıca bu Hadîs-i Şerif’te, insan rûhunun bu üç ibâdetle de aynı terbiyeyi, eğitimi alabileceği vurgulanmıştır. 

Hazret-i Ömer (radıyallahü anh),  Resûlüllah Efendimizden umre için izin talebinde bulundu. Ona izin vererek: “Ey kardeşim, yapacağın duâların bir kısmına bizi de ortak et. Sen bizi (duâda) unutma” dedi. (İmâm İbn-i Mâce)

Hazret-i Âişe (radıyallahü anhâ) vâlidemiz umre yapacağında, Resûlüllah Efendimiz buyurdular ki: “Yorgunluğun ve harcadığın miktar kadar sana ücret vardır” (Et-Terğîb ve’t-Terhîb c.2)

“Ramazân-ı şerîfte bir umre, benimle yapılan bir hacca muâdildir.” [Buhârî ve Müslim] [Yarınki makâlemizde, inşâallah umre ile alâkalı bazı fıkhî mevzûları ele almak istiyoruz.]

Umrenin Fazîleti Hakkında yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Hâtırlayacağınız üzere, dünkü makâlemizde, “hac” ve “umre” hakkında kısa bir mukaddime yapmıştık. Bugün inşâallah “umre” hakkında birkaç kelime daha yazmak istiyoruz.

Hac ve umre ibâdetleri insanlara dînî, dünyevî ve kültürel bakımlardan birçok faydalar sağlar. Dünyânın çeşitli ülkelerinden gelmiş bulunan, dilleri, renkleri ve milletleri ayrı olan müslümânlar, bütün dîn kardeşlerinin yek-kalp, yek-vücut, yek-cihet (tek merkezde, aynı duygular etrâfında tek-yürek) olduklarını gördükçe, Allah’a ve dîne olan bağlılıkları artar. Bu sâyede doğru/temiz bir îmâna, sâlih bir amele ve güzel bir ahlâka sâhib olurlar.

“UMRE”NEDİR?

“Umre”, müslümânların “Ka’be-i muazzama”yı, hac mevsimi dışında ziyâret etmelerine denilmektedir. Umre için belirli bir zaman yoktur. Her zaman yapılabilir. Ancak “Arefe günü” sabâhından, “Kurbân Bayramı”nın dördüncü günü akşamına kadar yapılması mekrûh görülmüştür.

Demek ki “Umre”, hac zamanı olan beş günden başka, senenin her günü, ihrâm ile yapılan, tavâf ve sa’y yapmak ve saçı kazımak veya kesmektir.

Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre, müslümânların ömürlerinde birer defa umre yapmaları sünnet-i müekkededir (ya’nî müekked, kuvvetli sünnettir). Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise umre de hac gibi ömürde bir kerre farzdır.

PEYGAMBERİMİZ KAÇ UMRE YAPMIŞTIR?

Sevgili Peygamberimiz, Medine-i münevvereye hicretinden sonra, sahâbîlerinin de katıldığı dört umre yapmıştır:

Birincisi: “Hudeybiye Umresi” [Hicrî-kamerî 6. senede vâkı’ olan bu umrede, müşriklerin mâni olmalarından dolayı ihsâr vâkı’ olmuş, ya’nî umre yarım kalmış, tamâmlanamamıştır.]

İkincisi: Hudeybiye anlaşmasından bir sonraki sene [ya’nî hicrî 7. senede] yapmaya karâr verdikleri “Kazâ Umresi” [Bir önceki sene yarım kalan umrenin tamamlanması].

Üçüncüsü ise: Tâif dönüşü Ci’râne’de yaptığı umre.

Dördüncüsü de: Vedâ’ Haccında yaptığı umredir.

Hazret-i Katâde (rahimehüllah), bunu şöyle anlatıyor: Enes(radıyallahü anh)’e, “Resûlullah Efendimiz kaç umre yaptı?” diye sordum. Buyurdu ki: “Resûlüllah Efendimiz, dört umre yaptı”:

1- Hicretin altıncı yılında Zilka’de ayında Hudeybiye musâlehası yapılarak ihsâr vâkı’ olan umredir, ya’nî müşriklerin, Peygamberimizin ve Eshâbının tamâmlamalarına mâni’ oldukları yarım kalan umre.

2- Hicretin yedinci yılında yapılan kazâ umresi.

3- Huneyn ganîmetlerinin taksîminde, Peygamberimizin Ci’râne’de niyetlenerek yaptığı umre.

4- Vedâ’ haccında, hac ile berâber yaptığı umre.

[Ma’lûm olduğu üzere hac, hicrî 9. senede farz olmuştur; Peygamberimiz o sene Hazret-i Ebûbekir Efendimizi hac emîri ta’yîn etmiş, kendileri hicrî 10. senede haclarını îfâ etmişlerdir. Oruç ve zekât hicrî 2. senede farz oldu. Kurbân, sadaka-i fıtır ve bayram namazı yine 2. senede vâcip oldu. Kıblenin tahvîli de o senededir. Yine o sene cihâda izin verilmiştir.]

Katâde hazretleri, bunun üzerine Hazret-i Enes’e dedim ki: “Peki, Allah Resûlü kaç hac yaptı?” Dedi ki: “Bir hac yaptı. O da vedâ’ haccıdır.” (Fethu’l-Allâm c. IV, s. 234)

Haccın ihrâm, tavâf, sa’y ve traş gibi menâsikinde, şart, rükün, vâcip ve sünnet olan hükümler, umrenin menâsikinde de söz konusudur. Fakat Umrede kudûm tavâfı, Arafât ve Müzdelife vakfeleri, Şeytân taşlama ve Vedâ’ tavâfı gibi görevler yoktur.

Umre Hakkında Birkaç Kelime yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Bilindiği üzere, hac mevsiminde (hac aylarında), ibâdet maksadıyla Ka’be-i muazzamayı ziyâret etmeye “Hac” denir. Hac ibâdeti, İslâmın beş şartından biridir. “Farz-ı ayn” denilen kuvvetli farzlardan olup, “Kitap”, “Sünnet” ve “İcmâ-ı Ümmet” ile sâbittir.

[Kur’ân-ı kerîmde hac konusu Bakara, 158, 189, 196-197; Âl-i İmrân, 97; Tevbe, 3, 19; Hac, 27. âyetlerde zikredilmektedir.]

Haccın Kitaptan delîli:  Âl-i Imrân sûresinin 97. âyetidir. Bu âyet-i kerîmede Allahü teâlâ şöyle buyurmaktadır: “Azık ve binek bakımından hac yoluna gücü yeten her müslümânın, Beyt’i hac etmesi, insanlar üzerinde Allah’ın hakkıdır, ya’nî farzdır. Kim, bu farzı tanımazsa, O bütün âlemlerden müstağnîdir (her hâlde Allah’ın hiçbir ihtiyâcı yoktur).”

Haccın Sünnetten delîli: Abdullah İbn-i Ömer’den (radıyallahü anhümâ) rivâyet edilen bir hadîs-i şerifte buyurulmuştur ki: “İslâm dîni beş temel üzerine binâ edilmiştir: Kelime-i şehâdet getirmek, Namaz kılmak, Zekât vermek, Oruç tutmak ve Hacca gitmektir.”

Diğer hadîs-i şerîflerde buyuruluyor ki:

“Ey insanlar! Allah, hac ibâdetini sizin üzerinize farz kılmıştır. Hac yapmakta acele ediniz.” [İmâm Müslim]

“Hacca gitmekte acele ediniz, (borçlarınızdan bir ân önce kurtulmaya çalışınız), çünkü takdîr (ya’nî ecel) ansızın gelebilir.” [İbn-i Abbâs (radıyallahü anhümâ) – İmâm Ahmed]

Bir gün Hazret-i Âişe vâlidemiz (radıyallahü anhâ), “Ey Allah’ın Resûlü! Kadınlar üzerine de cihâd var mıdır?” diye sordu. Resûlullah (aleyhisselâm) da: “Kadınlar üzerine harpsiz cihâd vardır. O da Hac ve Umre’dir” buyurdu.

Sevgili Peygamberimizin hacla alâkalı nasîhatleri/öğütleri yanında, üzerine hac farz olup da, yerine getirmekte ihmâl gösterenlere, vurdum duymazlık edenlere, çok ağır îkâzları, tehdîdleri, benzetmeleri bulunmaktadır.

 “Müslümânların yapmakla mükellef oldukları işleri işlemeyenler, onlardan değildir.” [Taberânî]

“Üzerine hac farz olup da onu yerine getirmeyenler, hıristiyân veya yahûdî ölümüyle ölürler.” [Hazret-i Ali (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir]

UMRENİN TA’RÎFİ

“Umre”, sözlük ma’nâsı i’tibâriyle, “ziyâret” demektir. Umre ziyâretini yapan kişiye, umreciye “Mu’temir” denilir.

Ka’be-i şerîfe, hac mevsiminin dışında ziyâret edilirse,bu ibâdete “Umre” adı verilir. “Umre”, “ihrâm”a girerek “tavâf” ve “sa‘y” yaptıktan sonra tıraş olup ihrâmdan çıkmaktan ibârettir.

“Umre”nin fıkhî yönden ta’rîfi/tanımı şöyledir: “Belli bir zamana bağlı olmaksızın (Hac gibi belli bir zamana/hac aylarına bağlı olmadan) ihrâma girerek, Ka’be-i şerîfe’yi tavâf etmek, Safâ ile Merve arasında say yapmak ve tıraş olup ihrâmdan çıkmaktan ibârettir.”

Hadîs-i şerîfte buyurulmuştur ki: “Bir umre, başka bir umreye kadar yapılan hatâlara keffârettir. Makbûl bir hac ise, sâhibini Cennet’e götürür.” [İmâm Buhârî, c. II, s.198; İmâm Müslim, Hac, 437 (Hadîs No: 1349)]

Yarın inşâallah birazcık umre konusuna temâs etmek istiyoruz.

Hac ve Umre Hakkında Birkaç Kelime yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.