MEKKE-İ MÜKERREME’DEKİ BAZI ZİYÂRET YERLERİ 

1- PEYGAMBERİMİZİN DOĞDUĞU EV: Ka’be-i Muazzama’nın “Bâbü’s-Selâm” denilen kapısı tarafındadır. Bu binâ, şu an i’tibâriyle “Kütüphâne” olarak kullanılmaktadır.

2- CEBEL-İ NÛR (VE HİRÂ MAĞARASI): Mekke şehrinin kuzey doğusunda Mekke şehir merkezi ile Minâ arasındadır. Sevgili Peygamberimize ilk vahyin geldiği mağaranın bulunduğu dağdır.

3- SEVR DAĞI [VE MAĞARASI]: Mekke şehrinin güneyinde Arafât’a giden yola yakındır. Peygamberimizin Ebû Bekir efendimizle birlikte Medîne-i münevvere’ye hicret ederlerken müşriklerin şerrinden saklandıkları mağaranın bulunduğu dağdır.

4- MEKKE KABRİSTANI [CENNETÜ’L-MUALLÂ]: Mekke şehrinin en eski mezarlığıdır. Peygamberimizin ilk hanımı Hazret-i Hatice annemiz başta olmak üzere, takrîben 10.000 sahâbe-i kirâm yatmaktadır.

5- CİN MESCİDİ: Cin sûresinin nazil olduğu yer olup buraya inşâ edilen bir câmidir. Cinnîler burada Sevgili Peygamberimizi Kur’ân-ı kerîm okurken dinlemişler ve îmân ederek müslümân olmuşlardır.

6- ARAFÂT [VE CEBELÜ’R-RAHME]: Mekke şehrine takrîben 30 km. uzaklıkta bulunan Arafât vâdîsi, haccın üç farzından biri olan vakfenin yapıldığı yerdir. Sevgili Peygamberimiz, “Vedâ’ Haccı”ndaki vakfesini, buranın eteğinde bulunan küçük bir dağ /tepe olan “Cebelü’r-Rahme”de yapmıştır.

7- MÜZDELİFE VE EL-MEŞ’ARU’L-HARÂM İSİMLİ MESCİD; 8- MİNÂ VE CEMERÂT, MESCİD-İ HÎF [HAYF] İLE 9- CEBEL-İ EBÎ KUBEYS’ten herbirinin de İslâm târihinde birçok hâtıraları vardır.

MEDÎNE-İ MÜNEVVERE’DEKİ ZİYÂRET YERLERİ 

1- KUBÂ MESCİDİ: Peygamber Efendimizin hicret esnâsında Medîneye varmadan önce konakladıkları yerdir. İslâm âleminde cemâatle namaz kılmak üzere yapılan ilk mesciddir.

2- MESCİD-İ CUM’A [Cuma mescidi]: Hicret esnâsında [Kubâ’dan Medîne’ye giderken] Cuma sûresinin nâzil olup Cuma namazının farz kılındığı bu yerde, ilk defa Peygamberimiz ve Sahâbîler tarafından Cuma namazı kılındı.

3- MESCİD-İ KIBLETEYN [İki kıbleli mescid]: Benî Seleme Yurdu’ndaki bu mescid, müslümânların iki kıbleli olan tek mescidleridir. Daha önce müslümânların Mescid-i aksâ istikâmeti olan kıbleleri, hicretten 18 ay sonra Şa’bân ayının 15’inde gelen vahiy ile [Bakara sûresinin 144. âyeti ile] değiştirilip Mescid-i Harâma çevrildi. Peygamberimiz Kudüs’e yönelik olarak kıldırdığı ikindi namazının [öğle namazı rivâyeti de var] son iki rek’atını namazı bozmadan Ka’be-i şerîfeye yönelerek tamâmladı.

4- MESÂCİD-İ SEB’A [Yedi mescidler]: Hendek savaşının cereyân ettiği yerde birbirlerine yakın yedi küçük mescid yapılmıştır. 

5- CENNETÜ’L-BAKÎ’ [Medîne Kabristânı]: Medîneli müslümânların kurdukları ilk mezarlıktır. Mescid-i Nebevî’nin doğu tarafındadır. Bu kabristanda on bine yakın sahâbe-i kirâm gömülüdür. Başta Sevgili Peygamberimizin mübârek zevceleri, sevgili kızları ve torunu Hazret-i Hasan, damadı Hazret-i Osmân, Peygamberimizin amcası Hazret-i Abbâs, halası Hazret-i Safiye [diğer iki halası da buradadır], en küçük oğlu Hazret-i İbrahim…..olmak üzere [daha nice İslâm büyükleri] burada mefdûndur.

6- UHUD DAĞI VE ŞEHİDLİĞİ: Uhud dağı Medine’nin 5 km. kadar kuzeyindedir. [Hazret-i Hârûn Peygamberin burada gömülü olması, buraya ayrı bir kıymet kazandırmaktadır.] Hicretin üçüncü yılında müslümânlarla müşrikler arasında burada büyük bir savaş yapılmıştır. Başta Sevgili Peygamberimizin mübârek amcası Hazret-i Hamza olmak üzere, Eshâb-ı Kirâmdan 70 kişi şehîd olmuş ve bu dağın eteklerine gömülmüşlerdir.

Umre Programlarında Ziyâret Edilen Bazı Mekânlar yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Ömürde bir defa “Umre” yapmak,  Hanefî ve Mâlikî mezheplerinde Sünnet; Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise farzdır. Hayâtın/yaşamın herhangi bir anında yapılabilir. Hac ve umreyi peş peşe yapmak tavsiye edilmiştir.

Hac ve Umre çeşitleri

1) Hacc-ı İfrâd: Umresiz yapılan Hac demektir. Bu hacda, kurbân yoktur. Diğer iki hac çeşidinde ise kurbân kesmek vâcibtir.

2) Hacc-ı Temettu’: Hac mevsiminde, ayrı ayrı ihrâmlarla, hem umre, hem de hac yapmaktır. Umre ihrâmından çıktıktan sonra, bir kaç gün ara ile tekrâr hac ibâdetine niyet edilir.

3) Hacc-ı Kırân: Hac mevsiminde, tek ihrâm ile hem Umre, hem de Hac ibâdetlerini yapmaya denir.

Bu hac çeşitlerinden birisine niyet eden hacı adaylarının [veya umreye niyet eden umrecilerin] ilk öğrenecekleri duâ Telbiye’dir. Niyet yapılıp ihrâma girildikten sonra hacı adayı veya umreci bu telbiyeyi [ona ilâveten tekbîr, tehlîl ve salevât-ı şerîfeyi de] sık sık okuyacaktır.

UMRENİN ZAMANI

Umre için belirli bir zaman yoktur, her zaman yapılabilir. Ramazân ayında yapılması mendup ve daha fazîletlidir. Ancak Hanefî mezhebinde “teşrîk günleri” denilen [yılda beş gün ya’nî Arefe günü sabâhından Bayram’ın 4. günü güneş batıncaya kadarki] süre içinde umre yapmak, tahrîmen mekrûhtur. Diğer üç mezhepte, haccetmeyen kişilerin teşrîk günleri dâhil her zaman umre yapmaları, kerâhetsiz câiz görülmüştür. Haccedenler ise, Mâlikîlere göre bayramın 4. günü güneş batıncaya kadar, Şâfiîlere göre ise vedâ tavâfı dışında haccın bütün menâsiki tamâmlanmadıkça umre yapamazlar.

İHRÂMA GİRME YERLERİ

Mekke-i mükerremeye mîkât sınırları dışındaki yerlerden gelenler, yolları üzerindeki mîkâtlardan birinde ihrâma girerler. Mekke’de bulunulduğu esnâda umre yapmak istenirse, diğer Mekkeliler gibi, “Harem Bölgesi” dışına çıkılarak [meselâ en yakın mîkât mahalli Ten’îmdir] orada ihrâma girilir.

UMRENİN FARZLARI

Hanefîler’e göre, Umrenin farzı ikidir: “İhrâm” ve “tavâf”. Bunlardan ihrâm umrenin şartı [ya’nî dışındaki farz]; tavâf ise, rükündür [ya’nî içindeki farzdır]. (Safâ ile Merve arasında) Sa’y yapmak ve tıraş olmak [halk = saçı tamâmen kesmek veya taksîr = saçları kısaltmak] ise vâciptir. Şu hâlde Umrenin vacipleri, sa’y ile tıraş olup ihrâmdan çıkmaktır. [İhrâma mîkât denilen yerlerden girmek de vâciptir.] Şâfiî ve Hanbelîlere göre, bu dört nüsükün hepsi de ya’nî ihrâm, tavâf, sa‘y ve tıraş birer rükündür. Mâlikî mezhebinde ise, ilk üçü rükün, tıraş ise vâciptir.

UMRENİN SÜNNET VEYA FARZ OLMA ŞARTLARI

Bir insana Umre’nin sünnet (veya farz) olabilmesi için Müslümân, Âkıl/akıllı, bâliğ/bülûğa ermiş, hür/özgür, ekonomik gücü yeterli ve sağlıklı olması, yol güvenliğinin bulunması ve kadının ise bunlara ilâveten can, mâl ve nâmûs güvenliğinin sağlanmış olması gerekir.

UMRE VE FARZ

Borcu bulunanın veya gidip gelirken bazı günâhları işleme durumu olanın yahut memleketinde başka farzlar işleme imkânı olanın, bunu yapmayıp umreye gitmesi câiz midir? diye bir suâl hâtıra gelirse, çok kısa olarak şunlar söylenebilir:

İmâm-ı Rabbânî hazretleri buyuruyor ki: “Umreye gitmek farz ve vâcib değildir, nâfile bir ibâdettir. Nâfile ibâdeti yapmak, bir farzın terkine veya bir harâm işlemeye sebep olursa, ibâdet olmaktan çıkar, günâh işlemek olur.” (I, 124) Bu bakımdan hac ve umre esnâsında da hiçbir farzı kaçırmamaya ve hiçbir harâmı işlememeye çok dikkat etmelidir.

Yine Umreye Dâir yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

RAMAZÂN AYINDA YAPILAN UMRENİN SEVÂBI

Peygamber Efendimiz umre hakkında şöyle buyurmaktadır:

“Umre, diğer bir umre ile arasındaki günâhları siler.” [İmâm Müslim, Hac, 437 (Hadîs No: 1349)]

 “Ramazân ayında yapılan umrenin sevâbı, bir haccın sevâbına denktir.” [Abdullah İbn-i Abbâs’tan (radıyallahü anhümâ)  İmâm Ahmed ve İmâm İbn-i Mâce, Menâsik, 45 (Hadîs No: 2991)]

İmâm-ı A’zam Ebû Hanîfe (radıyallahü anh)’den rivâyet olunduğuna göre, Nebî (Aleyhisselâm) şöyle buyurmuştur: “Yapılan bir umre, diğer bir umreye kadar aradaki günâhlara keffârettir. Hacc-ı mebrûr’un mükâfâtı cennetten başkası değildir.” [İmâm Buhârî, İmâm Müslim ve İmâm Ahmed]

Bakara Sûre-i celîlesinin 196. âyet-i kerîmesinde Cenâb-ı Allah, umre ibâdetinden bahsederek: “Hacc’ı ve Umreyi Allah için tamâmlayın…” diye emretmiştir. Ya’nî “nâfile bile olsa Hac veya Umre’den birine veya ikisine başlayınca tamamlayın, eksik bırakmayın (veyahut o ikisini tâm olarak yerine getirin; başından da, sonundan da eksik bırakmayın)” anlamında bu ibâdetin önemi üzerinde durulmuştur.

“Hacdan sonra Umre yapın” hadîsi de umrenin meşrûluğuna delildir. Umre hacca nisbetle daha kolaydır. Umre ibâdeti iki-üç saat içinde bitirilebilir. Hacda ise günler süren bir ibâdet yoğunluğu yaşanır; daha meşakkatlidir.

UMRE HAKKINDA BAZI HADÎS-İ ŞERÎFLER

Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) gelen bir rivâyette: “Bir Umre, diğer Umre’ye kadar, arada işlenenler için keffârettir. Hacc-ı Mebrûr’un karşılığı cennetten başka bir şey olamaz!” diye buyuran Peygamberimizin “bir Umre, diğer Umreye kadar” tabîri, “bir Umre diğer Umre ile birlikte” şeklinde anlaşılmıştır. Ya’nî ma’nâ, “bir Umreden sonra bir Umre daha yapılırsa, bu ikisi arasında işlenmiş olan günâhlara keffâret olur” diye anlaşılmıştır.

İbn Abbâs’dan (radıyallahü anhümâ) gelen bir rivâyette de: “Hac ile Umre’nin arasını birleştirin. Zîrâ bunlar günâhı, tıpkı körüğün demirdeki pislikleri temizlediği gibi temizler” diye buyuran Peygamberimiz, bu hadîsi ile, temizliğin çok güçlü bir ma’nevî temizlik olacağını ifâde etmiştir.

Câbir’in (radıyallahü anh) rivâyet ettiğine göre, Resûlullah (aleyhisselâm) şöyle buyurmuştur: “Hacılar ve umre yapanlar Allah’ın elçileridirler. Duâ ederlerse, duâları kabûl olunur, tövbe ederlerse mağfiret olunurlar.”

Yine Ebû Hüreyre’den (radıyallahü anh) gelen diğer bir rivâyette ise, Sevgili Peygamberimiz: “Küçüğün, büyüğün, zayıfın, kadının cihâdı Hac ve Umre’dir” [Nesâî c. II, s. 3] buyurmuştur. Burada, çocuk, kadın ve yaşlı birinin, hac ve umre yaparak cihâd ile aynı sevâbı kazanabileceğini bildirmiştir. Ayrıca bu Hadîs-i Şerif’te, insan rûhunun bu üç ibâdetle de aynı terbiyeyi, eğitimi alabileceği vurgulanmıştır. 

Hazret-i Ömer (radıyallahü anh),  Resûlüllah Efendimizden umre için izin talebinde bulundu. Ona izin vererek: “Ey kardeşim, yapacağın duâların bir kısmına bizi de ortak et. Sen bizi (duâda) unutma” dedi. (İmâm İbn-i Mâce)

Hazret-i Âişe (radıyallahü anhâ) vâlidemiz umre yapacağında, Resûlüllah Efendimiz buyurdular ki: “Yorgunluğun ve harcadığın miktar kadar sana ücret vardır” (Et-Terğîb ve’t-Terhîb c.2)

“Ramazân-ı şerîfte bir umre, benimle yapılan bir hacca muâdildir.” [Buhârî ve Müslim] [Yarınki makâlemizde, inşâallah umre ile alâkalı bazı fıkhî mevzûları ele almak istiyoruz.]

Umrenin Fazîleti Hakkında yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Hâtırlayacağınız üzere, dünkü makâlemizde, “hac” ve “umre” hakkında kısa bir mukaddime yapmıştık. Bugün inşâallah “umre” hakkında birkaç kelime daha yazmak istiyoruz.

Hac ve umre ibâdetleri insanlara dînî, dünyevî ve kültürel bakımlardan birçok faydalar sağlar. Dünyânın çeşitli ülkelerinden gelmiş bulunan, dilleri, renkleri ve milletleri ayrı olan müslümânlar, bütün dîn kardeşlerinin yek-kalp, yek-vücut, yek-cihet (tek merkezde, aynı duygular etrâfında tek-yürek) olduklarını gördükçe, Allah’a ve dîne olan bağlılıkları artar. Bu sâyede doğru/temiz bir îmâna, sâlih bir amele ve güzel bir ahlâka sâhib olurlar.

“UMRE”NEDİR?

“Umre”, müslümânların “Ka’be-i muazzama”yı, hac mevsimi dışında ziyâret etmelerine denilmektedir. Umre için belirli bir zaman yoktur. Her zaman yapılabilir. Ancak “Arefe günü” sabâhından, “Kurbân Bayramı”nın dördüncü günü akşamına kadar yapılması mekrûh görülmüştür.

Demek ki “Umre”, hac zamanı olan beş günden başka, senenin her günü, ihrâm ile yapılan, tavâf ve sa’y yapmak ve saçı kazımak veya kesmektir.

Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre, müslümânların ömürlerinde birer defa umre yapmaları sünnet-i müekkededir (ya’nî müekked, kuvvetli sünnettir). Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ise umre de hac gibi ömürde bir kerre farzdır.

PEYGAMBERİMİZ KAÇ UMRE YAPMIŞTIR?

Sevgili Peygamberimiz, Medine-i münevvereye hicretinden sonra, sahâbîlerinin de katıldığı dört umre yapmıştır:

Birincisi: “Hudeybiye Umresi” [Hicrî-kamerî 6. senede vâkı’ olan bu umrede, müşriklerin mâni olmalarından dolayı ihsâr vâkı’ olmuş, ya’nî umre yarım kalmış, tamâmlanamamıştır.]

İkincisi: Hudeybiye anlaşmasından bir sonraki sene [ya’nî hicrî 7. senede] yapmaya karâr verdikleri “Kazâ Umresi” [Bir önceki sene yarım kalan umrenin tamamlanması].

Üçüncüsü ise: Tâif dönüşü Ci’râne’de yaptığı umre.

Dördüncüsü de: Vedâ’ Haccında yaptığı umredir.

Hazret-i Katâde (rahimehüllah), bunu şöyle anlatıyor: Enes(radıyallahü anh)’e, “Resûlullah Efendimiz kaç umre yaptı?” diye sordum. Buyurdu ki: “Resûlüllah Efendimiz, dört umre yaptı”:

1- Hicretin altıncı yılında Zilka’de ayında Hudeybiye musâlehası yapılarak ihsâr vâkı’ olan umredir, ya’nî müşriklerin, Peygamberimizin ve Eshâbının tamâmlamalarına mâni’ oldukları yarım kalan umre.

2- Hicretin yedinci yılında yapılan kazâ umresi.

3- Huneyn ganîmetlerinin taksîminde, Peygamberimizin Ci’râne’de niyetlenerek yaptığı umre.

4- Vedâ’ haccında, hac ile berâber yaptığı umre.

[Ma’lûm olduğu üzere hac, hicrî 9. senede farz olmuştur; Peygamberimiz o sene Hazret-i Ebûbekir Efendimizi hac emîri ta’yîn etmiş, kendileri hicrî 10. senede haclarını îfâ etmişlerdir. Oruç ve zekât hicrî 2. senede farz oldu. Kurbân, sadaka-i fıtır ve bayram namazı yine 2. senede vâcip oldu. Kıblenin tahvîli de o senededir. Yine o sene cihâda izin verilmiştir.]

Katâde hazretleri, bunun üzerine Hazret-i Enes’e dedim ki: “Peki, Allah Resûlü kaç hac yaptı?” Dedi ki: “Bir hac yaptı. O da vedâ’ haccıdır.” (Fethu’l-Allâm c. IV, s. 234)

Haccın ihrâm, tavâf, sa’y ve traş gibi menâsikinde, şart, rükün, vâcip ve sünnet olan hükümler, umrenin menâsikinde de söz konusudur. Fakat Umrede kudûm tavâfı, Arafât ve Müzdelife vakfeleri, Şeytân taşlama ve Vedâ’ tavâfı gibi görevler yoktur.

Umre Hakkında Birkaç Kelime yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Bilindiği üzere, hac mevsiminde (hac aylarında), ibâdet maksadıyla Ka’be-i muazzamayı ziyâret etmeye “Hac” denir. Hac ibâdeti, İslâmın beş şartından biridir. “Farz-ı ayn” denilen kuvvetli farzlardan olup, “Kitap”, “Sünnet” ve “İcmâ-ı Ümmet” ile sâbittir.

[Kur’ân-ı kerîmde hac konusu Bakara, 158, 189, 196-197; Âl-i İmrân, 97; Tevbe, 3, 19; Hac, 27. âyetlerde zikredilmektedir.]

Haccın Kitaptan delîli:  Âl-i Imrân sûresinin 97. âyetidir. Bu âyet-i kerîmede Allahü teâlâ şöyle buyurmaktadır: “Azık ve binek bakımından hac yoluna gücü yeten her müslümânın, Beyt’i hac etmesi, insanlar üzerinde Allah’ın hakkıdır, ya’nî farzdır. Kim, bu farzı tanımazsa, O bütün âlemlerden müstağnîdir (her hâlde Allah’ın hiçbir ihtiyâcı yoktur).”

Haccın Sünnetten delîli: Abdullah İbn-i Ömer’den (radıyallahü anhümâ) rivâyet edilen bir hadîs-i şerifte buyurulmuştur ki: “İslâm dîni beş temel üzerine binâ edilmiştir: Kelime-i şehâdet getirmek, Namaz kılmak, Zekât vermek, Oruç tutmak ve Hacca gitmektir.”

Diğer hadîs-i şerîflerde buyuruluyor ki:

“Ey insanlar! Allah, hac ibâdetini sizin üzerinize farz kılmıştır. Hac yapmakta acele ediniz.” [İmâm Müslim]

“Hacca gitmekte acele ediniz, (borçlarınızdan bir ân önce kurtulmaya çalışınız), çünkü takdîr (ya’nî ecel) ansızın gelebilir.” [İbn-i Abbâs (radıyallahü anhümâ) – İmâm Ahmed]

Bir gün Hazret-i Âişe vâlidemiz (radıyallahü anhâ), “Ey Allah’ın Resûlü! Kadınlar üzerine de cihâd var mıdır?” diye sordu. Resûlullah (aleyhisselâm) da: “Kadınlar üzerine harpsiz cihâd vardır. O da Hac ve Umre’dir” buyurdu.

Sevgili Peygamberimizin hacla alâkalı nasîhatleri/öğütleri yanında, üzerine hac farz olup da, yerine getirmekte ihmâl gösterenlere, vurdum duymazlık edenlere, çok ağır îkâzları, tehdîdleri, benzetmeleri bulunmaktadır.

 “Müslümânların yapmakla mükellef oldukları işleri işlemeyenler, onlardan değildir.” [Taberânî]

“Üzerine hac farz olup da onu yerine getirmeyenler, hıristiyân veya yahûdî ölümüyle ölürler.” [Hazret-i Ali (radıyallahü anh) rivâyet etmiştir]

UMRENİN TA’RÎFİ

“Umre”, sözlük ma’nâsı i’tibâriyle, “ziyâret” demektir. Umre ziyâretini yapan kişiye, umreciye “Mu’temir” denilir.

Ka’be-i şerîfe, hac mevsiminin dışında ziyâret edilirse,bu ibâdete “Umre” adı verilir. “Umre”, “ihrâm”a girerek “tavâf” ve “sa‘y” yaptıktan sonra tıraş olup ihrâmdan çıkmaktan ibârettir.

“Umre”nin fıkhî yönden ta’rîfi/tanımı şöyledir: “Belli bir zamana bağlı olmaksızın (Hac gibi belli bir zamana/hac aylarına bağlı olmadan) ihrâma girerek, Ka’be-i şerîfe’yi tavâf etmek, Safâ ile Merve arasında say yapmak ve tıraş olup ihrâmdan çıkmaktan ibârettir.”

Hadîs-i şerîfte buyurulmuştur ki: “Bir umre, başka bir umreye kadar yapılan hatâlara keffârettir. Makbûl bir hac ise, sâhibini Cennet’e götürür.” [İmâm Buhârî, c. II, s.198; İmâm Müslim, Hac, 437 (Hadîs No: 1349)]

Yarın inşâallah birazcık umre konusuna temâs etmek istiyoruz.

Hac ve Umre Hakkında Birkaç Kelime yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

1- Başkalarının ellerinde olan şeylere göz dikmemek, kendisinde bulunanlarla iktifâ etmek, ya’nî kanâat ehli olmak çok önemli bir haslettir. Bu, gerçek zenginliktir. Şimdi “kanâat” hakkında birkaç kelime söylemek gerekirse şunları ifâde edebiliriz:

“Kanâat”: “Yeme, içme ve barınacak yer husûsunda bileğinin emeği, alnının teri ile kazandığına râzı olmak, başkasının kazancına göz dikmemek” demektir.

Kanâat, çalışmayıp sâdece eline geçeni kullanmak, tembel oturup, başka bir şey aramamak değildir. Aksine hırslı hareketlerden kaçınıp gönül huzûru ile yaşamaktır.

Allahü teâlâ, bir hadîs-i kudsî’de buyuruyor ki: “Ey kulum! Emrettiğim farzları yap, insanların en âbidi olursun. Yasak ettiğim harâmlardan sakın vera’ sâhibi olursun. Verdiğim rızka kanâat eyle, insanların en ğanîsi (en zengini) olursun, kimseye muhtâc kalmazsın.” (Hadîs-i kudsî-Berîka)

Sevgili Peygamberimiz, hadîs-i şerîflerinde buyurmuştur ki: “İslâmiyetle şereflenen, hayâtı için yetecek nafakaya sâhib olan ve buna kanâat eden kimseye ne mutlu.” (Nisâbu’l-Ahbâr)

“Kanâat tükenmez bir hazînedir.” (en-Nihâye)

“Kanâat eden azîz, tama’ eden (dünyâ lezzetlerini harâm yollardan arayan) zelîl olur.” (en-Nihâye)

Ebu’l-Ferec Abdurrahmân İbnü’l-Cevzî de (rahimehüllah): “Kim kanâat ederse, geçimi iyi olur. Kim tama’ ederse, (dünyâ lezzetlerini harâm yollardan ararsa) geçim sıkıntısı çeker” demiştir.

2- Tamahtan [tama’dan] sakınmaya gelince:

Ebû Saîd Muhammed el-Hâdimî, “el-Berîka”sında bu konuda çok kıymetli bilgiler vermektedir. O kitâbın bir bölümü “İslâm Ahlâkı” isimli eserde mevcuttur.  Şimdi yerimizin müsâadesi nisbetinde oradan bazı nakiller yapalım:

“Tama’”, kalb hastalıklarının onbirincisidir. Dünyâ lezzetlerini harâm yollardan aramaya “Tama’” denir. Tama’ın en kötüsü, insanlardan bir şeyler beklemektir. Kibre, ucba sebeb olan “Nâfile” ibâdetleri ve âhıreti unutturan “mubâh”ları yapmak da “tama’” olur. Tama’ın zıddına, aksine “tefvîz” denir. “Tefvîz”, helâl ve fâideli şeyleri kazanmaya çalışıp da, bunlara kavuşmayı Allahü teâlâdan beklemektir. 

“Şeytân, riyâyı ihlâs olarak ve tama’ı da tefvîz olarak göstererek, insanı aldatmaya çalışır. Allahü teâlâ, herkesin kalbine bir melek vazîfelendirmiştir. Bu melek, insana iyi düşünceler “ilhâm” eder. Şeytân da, insanın kalbine “vesvese”ler, kötü düşünceler getirir. Helâl yiyen bir kimse, ilhâm ile vesveseyi birbirinden ayırır. Harâm yiyenler ayıramazlar. İnsanın nefsi de, kalbine kötü düşünceler getirir. Bu düşüncelere ve arzûlara “hevâ” denir. İlhâm ve vesvese devâmlı olmaz. Nefsin hevâsı ise, devâmlıdır ve gittikçe artar. Vesvese, duâ ederek ve zikrederek azalır, netîcede yok olur. Hevâ ise, ancak kuvvetli “mücâhede” ile azalır ve yok olur…..”

Bir hadîs-i şerîfte, “Şeytân, kalbe vesvese verir. Allahın ismi zikredilince, söylenince kaçar. Söylenmezse vesveselerine devâm eder” buyuruldu.

[Bugün de bu bilgilerle iktifâ edelim.]

İstanbul’un Ma’nevî Sultânı Eyyûb Sultân’a Yapılan Beş Nasîhat yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Sevgili Peygamberimiz, Medîne-i münevvereye hicret buyurduğunda, Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb el-Ensârî’nin (radıyallahü anh)  evinde yedi ay misâfir kalmıştır. O, Eshâb-ı kirâmın büyüklerinden olup bütün gazâlarda bulunmuş, 150 hadîs-i şerîf rivâyet etmiştir.

670 [h. 50] yılında, Süfyân bin Avf emrinde İstanbul’a gelen ordu içinde bulunan otuzüç Sahâbî’den biri de o idi. Hazret-i Hâlid, İstanbul’a kadar geldi ve dizanteriden vefât edip burada defnedildi.

Fâtih Sultân Muhammed Hân (rahmetullahi aleyh), İstanbul’u fethedince, hocalarından Akşemseddîn Efendi (kuddise sirruh) onun kabrini keşf etti. Üzerine güzel bir türbe ile yanına da büyük bir câmi’ yapıldı.

Türbenin son ta’mîrini, İkinci Mahmûd Hân yaptırmıştır. Sanduka üzerindeki yazılar, Sultân’ın kendi el yazısıdır. Türbede asılı levhadaki iki beyti, Üçüncü Selîm Hân söylemiş, Hattât Yesârîzâde de yazmıştır. Türbede bulunan “Nakş-i Kadem-i Peygamberî: Sevgili Peygamberimizin mübârek ayak izi”, Birinci Mahmûd Hân’ın emri ile 1634 [h. 1044]’de sarâydan oraya getirilmiştir. “Hadîkatü’l-cevâmi’”isimli kitapta, Türbe civârındaki kabirler hakkında uzunca bilgi verilmektedir.

Ramazân aylarında câmilere mahya kurulması emr olununca, 172 [h. 1136] yılında Eyyûb Sultân Câmiinin yanına iki uzun minâre yapıldı. “Mir’âtü’l-haremeyn”de, “Çifte minâreli câmilere mahya kurulması, Sultân Üçüncü Ahmed Hân devrinde, oniki sene kadar sadr-ı a’zamlık yapmış olan Dâmâd İbrâhîm Pâşa’nın 1132 [m. 1719] senesinde ihdâs ettiği bir bid’attir” (s. 802) diye yazılıdır.

Eyyûb Sultân Câmii, Üçüncü Selîm Hân tarafından 1800 [m. 1215]’de yeniden yapıldı. İlk Cum’a namâzında Sultân da bulundu. Câmiin son ta’mîrini 1960 [h. 1380]’de şehîd başvekîl merhûm Adnan Menderes yaptırmıştır.

Kendisinden çok kısa olarak bahsetmeye çalıştığımız, İstanbul’umuzun ma’nevî sultânı, halk arasında “Eyyûb Sultân” diye meşhûr olan Hâlid bin Zeyd Ebû Eyyûb el-Ensârî  (radıyallahü anh), bir gün Resûlullah Efendimize (sallallahü aleyhi ve sellem) gelip dedi ki:

“Ya Resûlallah! Bana öyle az ve öz bir nasîhat et ki, onu kafamda tutabileyim ve onunla amel edebileyim.”

Resûlullah Efendimiz (sallallahü aleyhi ve sellem) ona şöyle buyurdular:

“Sana şu beş şeyi tavsiye ediyorum:

1- Halkın elinde olanlara göz dikme ve onlardan ümîdini kes. Bu, zenginliğin tâ kendisidir.

2- Tamahtan [tama’dan] sakın. Zîrâ tamah [tama’] peşînen fakîrliktir.

3- Namazı öyle kıl ki, sanki bu senin en son namazındır ve artık diri kalıp da diğer namazı kılamayacaksın.

4- Sonradan mecbûr kalıp da özür dileyeceğin bir ameli yapmaktan sakın.

5- Kendin için istediğin (arzû ettiğin, sevdiğin) şeyi dîn kardeşin için de iste (arzû et, sev).”   

Bu hadîs-i şerîfte geçen 5 maddeyi kısa kısa açıklamakta fayda var. Ama bugün yerimiz kalmadı, onun için o maddeleri de inşâallah yarın ele almaya çalışalım. [Yarın inşâallah, hadîs-i şerîfte mevzû-i bahis olan “kanâat” ve “tama’” terimleri üzerinde birer nebze duralım. Kalan üç madde üzerinde de inşâallah başka bir zaman dururuz.]

Resûlullah Efendimiz’in Eyyûb Sultân’a Beş Tavsiyesi yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

 Şunu belirtelim ki, “Ümmî” terimi, câhil demek değildir. Okur-yazar olmayana “Ümmî” denir. “Ümmî” olan âlimler de vardır. Kâinâtın Efendisi Muhammed aleyhisselâm da “Ümmî” idi. Fakat bütün ilimlere vâkıf idi. O kadar âlim idi ki, Onu görmekle şereflenip sahâbî olanlar bile, oradan ayrılınca hikmet ehli olurdu. Yani doktorlarla tıp ilminden, zirâatçılarla zirâat ilminden, subaylarla harp tekniğinden konuşabilirlerdi. Elbette bu, Peygamber Efendimizin bir mu’cizesi idi. Her okuma-yazma bilene âlim denmeyeceği gibi, her “Ümmî” olana da câhil denmez. Allahü teâlânın varlığına inanan ve zarûrî bilinmesi gerekli dîn bilgilerini bilen müslümâna da câhil denmez.

Evet, Muhammed aleyhisselâm, “Ümmî” idi; ya’nî hiç mektebe gitmedi. Kimseden ders almadı. Fakat, herşeyi biliyordu. Ya’nî her neyi düşünse, her neyi bilmek istese, Allahü teâlâ O’na bildiriyordu. Cebrâîl aleyhisselâm adındaki melek gelip, O’na her istediğini söylüyordu.

Bu husûsu, Allahü teâlâ, Kur’ân-ı kerîm’de meâlen şöyle bildiriyor: “Sen bu Kur’ân-ı kerîm gelmeden önce, bir kitap okumadın; yazı da yazmadın. Eğer okur-yazar olsaydın, başkalarından öğrendin diyebilirlerdi.” (Ankebut sûresi, 48).

Bu âyetin tefsîrinde şöyle denilmektedir: “[Ey Muhammed! Bu Kur’ân-ı kerîm sana indirilmeden önce] Sen bir kitaptan okumuş ve elinle onu yazmış değildin. Eğer öyle olsaydı müşrikler, [Kur’ân-ı kerîmi, başkasından öğrenmiş veya önceki semâvî kitaplardan almış] derlerdi. [Yahûdîler de, Onun vasfı Tevrâtta ümmî olarak bildirilmiştir, bu ise ümmî değil diye şüpheye düşerlerdi.]”

Diğer bir âyet-i kerîmede meâlen, “Yanlarındaki Tevrât ve İncîlde yazılı buldukları o elçiye, o ümmî Peygambere uyanlar (var ya), işte o Peygamber onlara iyiliği emreder, onları kötülükten men eder, onlara temiz şeyleri helâl, pis şeyleri harâm kılar. Onunla birlikte gönderilen Nûr’a [Kur’âna] uyanlar var ya, işte kurtuluşa erenler onlardır” [A’râf, 157] buyurulmuştur.

Esâsen Cenâb-ı Hak, Muhammed aleyhisselâmı Peygamber olarak seçerken, O’nun bilhâssa “Ümmî” yâni okuma-yazma öğrenmemiş olmasını ve bu sebebden Kur’ân-ı kerîmin ancak Allahü teâlâ tarafından vahy edilebileceğinin anlaşılmasını istemiştir.

Hadîs-i şerîfte de; “Ben ümmî Peygamber Muhammed’im… Benden sonra Peygamber yoktur” buyuruldu.

Yine Kur’ân-ı kerîm’de şöyle buyurulmaktadır:

“O (Muhammed aleyhisselâm) kendiliğinden, kendi arzûsu ile konuşmaz, konuşmamaktadır. Onun [dîn işlerinde] konuşması ancak vahiydir; O’nun sözleri, O’na bir vahy ile bildirilmekte, öğretilmektedir.” [Çünkü O, tevhîdi i’lân ve şirki yok etmek ve İslâmiyeti yaymak ile emrolunmuştur]” buyurulmuştur. (Necm sûresi, 3-4)

Kur’ân-ı kerîmin Allah kelâmı olduğunu inkâr eden ve Muhammed aleyhisselâm tarafından hazırlandığını iddiâ edenleri red eden âyet-i kerîmeler nâzil oldu.

İsrâ sûresinin 88. âyetinde meâlen, “De ki, insanlar ve cinnîler birbirlerine yardımcı olarak, [belâgat, güzel nazm ve kâmil mânada] bu Kur’ânın bir benzerini ortaya koymak için biraraya gelseler, yemîn olsun ki, yine de benzerini ortaya koyamazlar” buyuruldu.

Sevgili Peygamberimizin Yüksek İlmi yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Allahü teâlâ, insanlara muhtâc oldukları her türlü ni’meti lutfetmiştir. Bu ni’metler sayılamıyacak kadar çoktur. Bu konuda 2 âyet-i kerîme vardır:

“O size istediğiniz her şeyden verdi. Allah’ın ni’met[ler]ini sayacak olsanız sayamazsınız. Doğrusu insan çok zâlim, çok nankördür!” [İbrâhîm, 34]

“Hâlbuki Allah’ın ni’met[ler]ini teker teker saymaya kalkışsanız, onları sayamazsınız. Muhakkak ki Allah çok bağışlayıcıdır, çok merhametlidir.” [Nahil, 18]

Bu nimetlerden birisi şudur ki, yüce Allah, kullarını Cennet’ine da’vet ediyor ve bu Cennet da’vetiyesinin adı da “İslâmiyet”tir. Bütün Peygamberlerin ve son Peygamber Muhammed aleyhisselâmın, Allahü teâlâdan getirdikleri her haber doğrudur, yanlışlık ihtimâli yoktur.

Aslında bütün Peygamberler, Yüce Allah tarafından seçilmiş insanlardır. Ümmetlerini Cenâb-ı Hakk’a çağırmak; sapık, yanlış yoldan, doğru yola, saâdet yoluna çekmek için gönderilmişlerdir. Dâvetlerini kabûl edenlere, Cennet’i müjdelemişler, inanmayanları Cehennem azâbı ile korkutmuşlardır.

PEYGAMBERLER HAKKINDA BAZI ÂYET-İ KERÎMELER

Peygamberler hakkında, Kur’ân-ı kerîm’de bazı âyet-i kerîmelerde meâlen buyuruluyor ki:

 “(Îmân edenleri Cennet’le) müjdeleyici, (küfredenleri de Cehennem’le) korkutucu olarak peygamberler gönderdik ki, bu peygamberlerin gelişinden sonra insanların (yarın) kıyâmette: (Bizi îmâna çağıran olmadı) diye Allah’a bir hüccet ve özürleri olmasın. Allah azîzdir, hükmünde hikmet sâhibidir.” (Nisâ sûresi, 165)

Demek ki Peygamberler, insanlara müjde vermek ve aynı zamanda onları korkutmak için gönderilmişlerdir. Böylece, insanların Cenâb-ı Hakk’a özür, bahâne ileri sürmeleri önlenmiştir. Nitekim Allahü teâlâ, diğer bir âyet-i kerîmede meâlen buyurmuştur ki:

“…Peygamberler göndermedikçe azap yapmayız.” (İsrâ sûresi, 15)

Başka bir âyet-i kerîmede de meâlen şöyle buyurulmuştur:

“Peygamberin, üzerinizdeki (vazîfesi), ancak İlâhî emirleri teblîğdir. Allah, açıkladığınız ve gizlediğiniz (sözler ile hareketlerinizin) hepsini bilir.” (Mâide sûresi, 99)

KÜLTÜR VE MEDENİYETİMİZDE VERİLEN EĞİTİMİN ESÂSI

Târih boyunca, kültür ve medeniyetimizde verilen eğitimimizde de işin esâsı, hem kendisine ve âilesine faydalı, hem de milletine, memleketine, vatanına ve devletine, tüm müslümânlara, hattâ bütün insanlığa faydalı birer unsur meydâna getirmektir. İşte bu güzel ülkenin bütün müesseselerinin ve vatandaşlarının ana hedefi de bu olmalıdır. Bu da, iyi bir eğitim ile mümkün olabilir.

Takriben 23 sene zarfında, barışta ve savaşta, sıkıntı ve mutluluk anlarında, dînî, ictimâî, ahlâkî ve siyâsî hayâta dâir, içinde bulunduğu toplum ve çevresindekilere çok önemli mesajlar vermiş ve onlara fiilî olarak “üsve-i hasene= nümûne-i imtisâl= yani en güzel örnek” olmuştur.

Takdîr edileceği üzere, insanları, bağlı bulundukları dînlerinden, eski örf, âdet ve geleneklerinden bir anda vaz geçirmek kolay bir iş değildir. Hazret-i Peygamber (aleyhis-salâtü ves-selâm), bozuk inançları ve alışkanlıkları söküp atmada tedrîce riâyet etmiş, bu tedrîci; inanç, ibâdet ve hükümlerin hepsinde uygulamıştır.

Şüphesiz ki, eğitimciler için nümûne-i imtisâl ya’nî örnek insan, ideal eğitimci, bundan 14 asır evvel, tek başına teblîğâta başlayarak 23 sene gibi çok kısa bir zaman zarfında, târihin bir benzerini görmediği ve kıyâmete kadar da göremeyeceği 150.000 kâmil insânın meydâna gelmesine vesîle olan, “Asr-ı Saâdet”in başmi’mârı sevgili Peygamberimizdir.

Yüce Allah, Kullarını Cennet’ine Da’vet Ediyor yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.

Yine gençliğinde “Hılfül-fudûl” adı verilen bir teşkîlâta üye olup mağdûrların, mazlûmların, garîplerin yanında olmuş, haksızlıklara dâimâ karşı çıkmıştır.

PEYGAMBERİMİZE GELEN İLK VAHİY

Peygamber Efendimiz, 40 yaşında iken, Peygamberliği henüz kendisine bildirilmeden önce, Mekke-i Mükerreme’de Nûr dağındaki Hırâ Mağarası’nda tefekkür ve ibâdetle meşgûl olurken, Cebrâil (aleyhisselâm), Ramazân ayının 17. gecesi gelip, ilk İlâhî emri getirmişti. Bilindiği gibi, bu gelen ilk vahiy, “Alak Sûresi”nin ilk beş âyet-i kerîmesi idi.  Meâl-i âlîsi şöyledir:

“(Ey Habibim Muhammed!) Yaratıcı Rabbinin (Allahü teâlânın) adı ile oku. O, insanı alaktan (yani pıhtılaşmış kandan) yarattı. Oku, senin Rabbin, en büyük kerem sâhibidir. O, kalemle (yazı yazmayı) öğretendir. İnsana bilmediğini O öğretti (ya’ni öğretir).” [Kur’ân-ı kerîm, 22 sene 2 ay 22 gün gibi bir zamanda vahyedilip tamâmlanmıştır.]

Cihânı aydınlatan İslâm güneşi böyle doğmuş, Kur’ân-ı kerîm, takrîben 23 senede indirilmiş ve Peygamber Efendimizin teblîği ve İslâma da’veti de 23 sene sürmüştür.

İlk vahyin gelmesiyle, peygamberlik vazifesini îfâya başlayan Muhammed Mustafa (sallallahü aleyhi ve sellem) Efendimiz, İslâm’ı tebliğe yirmi üç sene devâm etti. Bunun on üç senesi Mekke-i mükerreme’de, on yılı da Medine-i münevvere’de geçmiştir.

Bilindiği üzere, ilk emri, “Oku” diye başlayan İslâm dîninde ilme büyük ehemmiyet verilmiştir. İlim mevzûunda, ilmin temîn edeceği yüksek dereceler husûsunda, Kur’ân-ı kerîmde müteaddid âyet-i celîleler ve Peygamber Efendimizin birçok hadîs-i şerîfleri vardır.

PEYGAMBERİMİZİN EN BÜYÜK MÛCİZESİ KUR’ÂN-I KERÎMDİR

Peygamber Efendimiz, en büyük mûcize olarak Kur’ân-ı kerîmi ortaya koydu ki, 6.236 âyetinden [yuvarlak hesâpla 6.666 âyet diyoruz; bazı âyetlerin birleştirilmesi ve besmelelerin âyet sayılıp sayılmamasına göre böyle farklı rakamlar var; yoksa Kur’ân-ı kerîmde herhangi bir noksânlık veya fazlalık söz konusu değil] biri gibi söyliyemezsiniz diye meydân okuduğu hâlde, 1.400 küsûr seneden beri, dünyânın her tarafındaki bütün İslâm düşmanları elele vererek, mallar, servetler dökerek uğraştıkları hâlde, söyleyemediler.

Arap, Fars ve Türk edebiyâtında görülen “Na’t”lar, hep Resûlullah için yazılmıştır.

Ömürlerinin her safhasında Resûlullah Efendimizin aşkı ile yanıp tutuşan, yanık feryâdlar, içli gözyaşları ve yakıcı mısralarla bu aşklarını dile getirenlerin en büyük ve meşhûrlarından olan ve bu muhabbet deryâsından büyük pay sâhibi olan Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî Hazretleri de Sevgili Peygamberimize olan muhabet ve aşkını kasîdelerinde çok güzel bir şekilde dile getirmiştir.

Bütün müslümânlar, tezhîpli [süslenmiş] levhalar üzerine yazılan “hilye-i seâdet”leri [yani O’nun dış görünüşünü veya görünen bütün uzuvlarının şeklini, sıfatlarını, isimlerini ve güzel huylarını], câmi ve mescidlerde, ev ve iş yerlerinde gözlerinin önlerine asmışlar ve O’nu dâimâ kalplerinde bulundurmaya çalışmışlardır.

Muhammed Aleyhisselâm, Her Bakımdan İnsanların En Üstünüdür yazısı ilk önce Prof. Dr. Ramazan Ayvallı üzerinde ortaya çıktı.